Cognitieve gedragstherapie voor betere slaapkwaliteit bij fibromyalgie
Cognitieve gedragstherapie is een veelbelovende therapie om slapeloosheid bij patiënten met fibromyalgie aan te pakken, aldus de belangrijkste bevinding van deze studie. Dat farmacotherapie geen eerstelijnsbehandeling kan zijn in deze context, is een tweede conclusie. Volgens de auteurs moeten “toekomstige studies combinaties van farmacotherapie en gedragsinterventies beoordelen, met als doel een evenwicht te vinden tussen effectiviteit en veiligheid”.
Slaapstoornissen nemen een centrale plaats bij fibromyalgie in. Het is nog steeds niet duidelijk hoe men deze slaapproblemen het best moet aanpakken, laat staan dat er hierover een consensus is. De EULAR-richtlijnen raden meditatieve beweging, amitriptyline, cyclobenzaprine en pregabaline aan. Wat cognitieve gedragstherapie betreft, er is evidentie dat het effectief is voor het verbeteren van de levenskwaliteit, fysieke en mentale gezondheidsproblemen. De bedoeling van deze systematische review en meta-analyse door een team van onderzoekers uit het Verenigd Koninkrijk en één enkele academicus uit de Verenigde Staten was om de effectiviteit van farmacologische behandelingen en cognitieve gedragstherapie te onderzoeken om de slaapkwaliteit van fibromyalgiepatiënten te verbeteren. De auteurs doorploegden diverse databases, op zoek naar gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's).
Farmacotherapie geen eerstelijnstherapie
De review omvatte 48 RCT's en 11.140 deelnemers, waarvan 10.608 een farmacologische behandeling en 532 cognitieve gedragstherapie hadden ondergaan. De gemiddelde leeftijd bedroeg 47,28 jaar en 95,5% van de deelnemers was vrouwelijk. Wat de farmacologische behandelingen betrof, toonden de resultaten met pregabaline een statistisch significant matige verbetering van de slaapkwaliteit, door o.a. de slow-wave sleep (SWS) te verminderen. Al moet men bij het voorschrijven van pregabaline rekening houden met de mogelijke risico's van bijwerkingen en misbruik. Natriumoxybaat verhoogt de SWS en continuïteit en bood een significant voordeel, al is er wel sprake van een zekere heterogeniteit in die studies, waardoor er onzekerheid is over dit bewijs. Amitriptyline, milnacipran en duloxetine lieten dan geen significant voordeel voor de slaapkwaliteit optekenen, dit in tegenstelling met resultaten uit eerdere studies. Uit een sensitiviteitsanalyse bleek er een potentieel voordeel voor amitriptyline te zijn, maar echter geen significant effect. Voor duloxetine was de bewijskracht bijzonder mager. Individuele studies toonden dan weer voordelen voor gabapentine, quetiapine en zopiclon op de slaapkwaliteit, maar deze conclusies waren niet consistent of beperkt tot zelfgerapporteerde metingen.
De auteurs zijn van mening dat farmacotherapie niet de eerstelijnsoptie is voor de aanpak van slaapstoornissen bij personen met fibromyalgie. De onderzoekers keken vervolgens richting cognitieve gedragstherapie: een voor de aanpak van de slapeloosheid en een voor de pijn. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid bleek de slaapkwaliteit significant matig te verbeteren, al bleef de impact ervan op objectieve slaapmetingen onduidelijk. Twee RCT's lieten zelfs zien dat na een periode van zes maanden die verbetering er nog steeds was. Daarmee is het een veelbelovende interventie. Maar wat de gedragstherapie betreft die gericht was op de pijn, daar was geen sprake van een significant effect en was de impact op de slaap minimaal.
Dit suggereert volgens de auteurs dat niet-farmacologische interventies direct op de slaap moeten gericht zijn in plaats van indirect op de pijn. Naar toekomstig onderzoek toe hopen de auteurs dat de onderzoekers zowel gevalideerde zelfgerapporteerde als objectieve slaapmetingen hanteren om zo een veel beter beeld te krijgen van de effecten van de verschillende behandelingen.
Bron:
Treatments for enhancing sleep quality in fibromyalgia: a systematic review and meta-analysis. Rheumatology (Oxford). 2025 Aug 1;64(8):4495-4516. doi: 10.1093/rheumatology/keaf147.
