Coördinatie bij gefragmenteerd volksgezondheidsbeleid: lessen uit Zweden
Complexe gezondheidsuitdagingen vergen een intersectorale aanpak én iemand die de processen als coördinator bijeenhoudt. Zo kunnen inspanningen in gefragmenteerde systemen gealigneerd blijven. Vaak blijft het begrip “coördinatie” echter vaag en voor meerdere interpretaties vatbaar. Een kwalitatieve studie verschenen in Health Promotion International onderzocht hoe coördinatie lokaal wordt waargemaakt in Zweden, waar gemeenten “public health coordinators” inzetten om populatiegezondheid te bevorderen en ongelijkheden te verkleinen. De bevindingen bieden concrete handvatten die ook in onze meerlagige Belgische beleidscontext relevant kunnen zijn.
Met interviews aan de slag
In september–oktober 2023 voerden de onderzoekers semigestructureerde video-interviews (31–57 min) met 21 coördinatoren in verschillende domeinen (middelengebruik, geestelijke gezondheid, suïcidepreventie) uit diverse Zweedse gemeenten. Daarop volgde een inductieve thematische analyse op basis van de transcripties, die werden getoetst en verfijnd op een digitaal dialoogmoment (member-checking). Doel was de taken, rol en randvoorwaarden van coördinatie in de praktijk te expliciteren.
Welke randvoorwaarden zijn onmisbaar?
Uit de analyse kwamen vier verweven praktijken naar voren:
-
Gerichte inspanningen sturen en processen bijeenhouden
Coördinatoren omschrijven zich als de "spin in het web" die, zonder formele hiërarchische macht, strategische en operationele processen verbindt in functie van politiek vastgelegde doelen. Politieke verankering legitimeert prioriteiten, actoren en aanpak. -
Activiteiten doelbewust koppelen aan beleidsdoelen via planning en uitvoering
Plannen, stuurdocumenten en systematische opvolging ondersteunen doelgericht werken en maken rolverdeling en legitimiteit duidelijk. -
Voorwaarden voor samenwerking creëren door relevante stakeholders te betrekken
Coördinatoren verbinden organisaties en beroepsgroepen over sectoren heen; zonder aangewezen verantwoordelijke verdwijnen thema's snel van de agenda. -
Een kennisondersteunende functie uitbouwen
Richtlijnen, rapporten en wetenschappelijke literatuur verzamelen, beoordelen en "verpakken" om bruikbare, gedeelde kennisbasissen te bouwen. Een achtergrond in public health of ervaring met academische literatuur helpt, maar dit vergt tijd en mandaat.
Effectieve coördinatie vraagt structuur en steun: een duidelijk politiek mandaat, formeel vastgelegde doelen (actieplannen, missie/overeenkomsten), voldoende tijd en middelen, én leiderschap dat vertrouwen geeft en helpt prioriteiten stellen en afbakenen. In een gedecentraliseerd systeem zoals Zweden (21 regio's, 290 gemeenten met eigen fiscaliteit) is die verankering essentieel om nationale doelen consistent lokaal te vertalen. De Belgische context verschilt institutioneel, maar de les blijft: rolhelderheid en bestuurlijke steun zijn onmisbare voorwaarden.
Verder onderzoek aangewezen
De onderzoekers pleiten voor scherpere roldefinities en ondersteunende kaders, maar ook voor verder onderzoek. Hoe draagt coördinatie bij aan lange-termijn-gezondheidsuitkomsten in verschillende domeinen en lokale contexten? Deze Zweedse resultaten overdragen naar andere settings is niet vanzelfsprekend. De steekproef kwam tot stand via een nationaal netwerk; non-respons en tijdsdruk kunnen de representativiteit beïnvloeden. Bovendien ontbreken perspectieven van andere stakeholders (beleidsniveau, frontline). Aanvullend onderzoek dat ook die stemmen meeneemt, bij voorkeur met (mixed-)methoden en langere opvolging, is aangewezen.
Coördinatie is geen wondermiddel
In de literatuur wordt coördinatie soms als een wondermiddel beschouwd: aantrekkelijk en breed inzetbaar, maar vaak vaag gedefinieerd en lastig te implementeren. Deze studie toont dat coördinatie in wezen een strategische en relationele functie is die processen samenhoudt, doelen operationaliseert, de juiste actoren verbindt en kennis in omloop brengt. Met mandaat, duidelijke rolafbakening, tijd en bestuurlijke steun blijven volksgezondheidsprioriteiten zichtbaar én volgehouden.
Bron:
- Isa Norvell Gustavsson, Frida Jonsson, "The practice of public health coordination in Sweden: roles, responsibilities, and realities", Health Promotion International, Volume 40, Issue 5, October 2025, daaf163, doi:10.1093/heapro/daaf163.
