Nachtmerries op kot: hoe de oorlog in Oekraïne de slaap van studenten sloopt
Wanneer sirenes de nacht doorboren, blijft slaap niet neutraal. Een Oekraïense studie (1) bij studenten geneeskunde toont hoe oorlog de nacht structureel verstoort: bijna de helft rapporteerde insomnia en ruim vier op de vijf oorlogsgerelateerde nachtmerries. Deze slaapklachten gaan samen met scherp stijgende stress-, angst- en depressiescores. Ze ondermijnen het leren, de concentratie en de emotionele regulatie. Slaap wordt zo een vroege, zichtbare graadmeter van psychische belasting.
De onderzoekers vergeleken twee cohorten aan de universiteit van Ternopil (I. Horbachevsky Ternopil National Medical University): een pre-oorlogsmeting in 2019 en een meting in 2024, twee jaar na de invasie. In totaal vulden 716 studenten een vragenlijst in met 21 items rond depressie, angst en stress (Depression Anxiety Stress Scales-21, DASS-21). Daarnaast rapporteerden ze hun slaapklachten.
Slaapkwaliteit neemt af in oorlogstijd
De cijfers tekenen een helder patroon. In 2019 rapporteerden studenten frequente depressie, angst en stress rond de 49–51%. In 2024 lagen die verhoudingen op 66–75%, met een duidelijke verschuiving naar zwaardere categorieën (‘ernstig' en ‘zeer ernstig'). Ondertussen zei ook 98% op een of andere manier door de oorlog geraakt te zijn.
Het slaapprofiel was uitgesproken: 86% meldde oorlogsgerelateerde nachtmerries, 49% insomnia en 27% symptomen passend bij posttraumatische stressstoornis (PTSS). De belasting verschilde naarmate men dichter bij het front stond of direct betrokken was. Ondanks de ‘mannelijke' connotatie van oorlog, rapporteerden de vrouwelijke studenten vaker hoge stress- en depressiescores.
De verhoogde depressie, angst en stress zijn niet verwonderlijk: luchtalarmen, beschietingen, onzekerheid en verlies houden het brein in een aanhoudende alarmstand. In die toestand raakt diepe, herstellende slaap moeilijk bereikbaar. Dat wordt versterkt doordat slaaptekort reactiviteit en emotionele labiliteit verhoogt, wat de stress verder voedt. De onderzoekers beschrijven dit als een gefaseerd proces: van angst en depressie naar uiteindelijke uitputting wanneer de belasting aanhoudt. Dat mechanisme is niet exclusief voor conflictzones; ook in aanhoudende niet-militaire stresscontexten duiken vergelijkbare patronen op.
Wat kan de faculteit doen?
Volgens de onderzoekers kunnen enkele concrete maatregelen op faculteits- en curriculumniveau het nefaste effect inperken: groepssessies waarin studenten gedeelde zorgen bespreken en steun vinden; training in stress- en slaaphygiëne; ontspanning, meditatie en regelmatige fysieke activiteit; en structurele flexibiliteit via afstandsonderwijs en ruimere deadlines. Actief bouwen aan sociale steunnetwerken verhoogt de veerkracht. Deze maatregelen zijn in oorlogsomstandigheden urgent, maar zijn ook in vreedzame contexten inzetbaar om risico's vroeg te dempen.
Beperkingen en bredere implicaties
Hoewel de resultaten overtuigend lijken, is voorzichtigheid geboden: de studie komt uit één universiteit in West-Oekraïne, berust op zelfrapportage en betreft een cross-sectionele momentopname zonder individuele follow-up. De generaliseerbaarheid is dus beperkt.
Toch blijft het signaal robuust: oorlog verschuift systematisch de slaap en verhoogt de stressbelasting bij een generatie artsen in wording. De onderzoekers pleiten voor langdurige monitoring en voor het versterken van beschermende factoren zoals sociale steun, psychologische vaardigheden en gerichte training.
Insomnia en nachtmerries zijn laagdrempelige instappunten voor triage en snelle doorverwijzing. Door slaapklachten actief te registreren, kan escalatie naar burn-out of ernstige depressie sneller worden voorkomen, terwijl tegelijk gerichte hulpmiddelen worden ingezet om de nacht te herstellen.
Bron:
- Fedchyshyn, Nadiya O et al. "Depression, PTSD and psychological distress among Ukrainian youth: The impact of war on mental health." Polski merkuriusz lekarski : organ Polskiego Towarzystwa Lekarskiego vol. 53,5 (2025): 620-628. doi:10.36740/Merkur202505109
