Bruno Latour, Franse filosoof: “We zullen in een permanente lockdown belanden”
BRUSSEL 13/12 - ‘Wetenschap is geen statische grootheid, geen onbeweeglijk geheel van kennis. Ze is een praktijk -Science-in-the-making-, een doorlopend en nooit afgesloten proces, waarin de ene ontdekking de context levert voor nieuwe vragen die op antwoord wachten', dixit Bruno Latour, Franse filosoof die vooral bezig is met de vraag hoe wetenschappelijke kennisproductie in zijn werk gaat.
Wetenschap ontstaat niet louter door interactie tussen wetenschappers. Ook de instrumenten waarmee wetenschap bedreven wordt, de interpretaties die men geeft aan observaties, de waarnemingen die men doet, zijn onderhevig aan interacties. Met andere woorden, een complex samenspel van factoren leidt tot kennisgeneratie. Dat is ook het geval voor de kennis over het coronavirus.
Wetenschappers van over de hele wereld zijn van meet af aan op het virus gevlogen. Van zodra de genetische code bekend was, hebben verschillende onderzoeksgroepen zich op het virus gesmeten, en lopende onderzoeksprogramma's tijdelijk on hold gezet.
Ze hebben onderling waarnemingen en observaties uitgewisseld, hebben daarvoor instrumenten gebruikt, die op zich onderhevig zijn aan variatie.
Het is dankzij dat samenspel van elementen, dat men erin geslaagd is op zo'n korte tijd tot een goed inzicht te komen wat betreft besmettelijkheid, virulentie, en ziekmakend vermogen van dit virus. Grote bedrijven, die voorheen al heel wat ervaring hadden in vaccinontwikkeling, hebben die expertise aangewend om een effectief vaccin te ontwikkelen. Nog steeds is dit proces aan de gang. Want zoals dat met veel virussen het geval is , treden er mutaties op. Het gevolg was dat de eerst ontwikkelde vaccins niet zo goed in staat bleken te beschermen tegen de nieuwe varianten, weliswaar in wisselende mate.
Eigenlijk is het een ‘never ending story'. De komende decennia zullen we voortdurend moeten anticiperen op het gedrag van het virus. Hoe het zich verhoudt tot het mensdom. We zullen al ons technisch vernuft nodig hebben om een permanent soort modus vivendi te bereiken met het virus.
Latour stelt dat onze contacten zich niet beperken tot menselijke interacties, maar dat microben of virussen daar integraal deel van uitmaken. Dat heeft verregaande consequenties.
Klimaatlockdown
Eigenlijk zullen we, wanneer de pandemie wat zal gaan liggen zijn, in een nieuwe lockdown belanden, maar dan wel een die permanent zal zijn. Een klimaatlockdown zal ons deel zijn, dixit Latour. De voorbije jaren hebben we ons in slaap laten wiegen, ons als het ware losgekoppeld van moeder aarde. We dachten dat we ongebreideld onze gang konden gaan, zonder rekening te houden met de onze omgeving. De verbinding met de biodiversiteit, met de niet-mensen, zoals Latour dat noemt, zijn we kwijtgeraakt.
We hebben onze maatschappij zo georganiseerd dat er landsgrenzen bestaan. Daarbinnen organiseren we het samenleven tussen de burgers. Dit zal moeten veranderen. We zullen moeten gaan nadenken hoe we de wereld waarin we leven vormgeven. Het zal niet volstaan om binnen landsgrenzen te blijven. We zullen dit op wereldwijde schaal moeten mogelijk maken.
Niet-mensen hebben ook eigen wetmatigheden. Daarmee interageren en samenleven, vergt meer dan enkel onze grondstoffen uitputten, ten voordele van in hoofdzaak één soort, het mensdom. Ook onze economie zullen we moeten herdenken. Nu is die teveel gericht op de ontginning van onze planeet, zonder veel na te denken over mogelijkheden tot recyclage en hergebruik. Onze economie vernielt in essentie onze leefomgeving, ten koste van zowel onszelf, als de niet-mens.
Een nieuwe symbiose zal moeten ontstaan. Waarbij we de ongewenste economische externaliteiten herintroduceren in de leefketen.
Het zal niet volstaan om terug te plooien op onszelf, om ons op te sluiten in onze identiteit. We zullen moeten gaan naar een vorm van ‘gehechtheid', zoals Latour dat uitdrukt. Het verbinden van burgers met een gelijklopend verhaal.
Over de auteur
Dr. Wouter Van den Abeele werkt als huisarts te Zelzate. Zijn medische expertisegebieden zijn huisartsgeneeskunde en de geriatrische tak van de geneeskunde. Hij is bijzonder geïnteresseerd in (wetenschaps)filosofie en werpt graag een kritische blik op wat zich in de media afspeelt.
MediQuality biedt haar leden de mogelijkheid hun mening te uiten over actuele en/of medische kwesties. Deze opinies weerspiegelen de persoonlijke mening van hun auteur en vallen onder diens verantwoordelijkheid.
