Is vapen eerste opstap naar de klassieke sigaret? Review levert geen evidentie voor causaliteit
Het verband tussen vapen en de klassieke sigaret bij jongeren is bijzonder complex, zeker qua causaal verband, met evidentie van een zeer lage zekerheid. Op individueel niveau is wel duidelijk dat jongeren die vapen, waarschijnlijk ook gaan roken, zonder dat er echter sprake is van een causaal verband. De Italiaanse auteurs hadden stiekem gehoopt dat hun nieuwe review meer duidelijkheid over die causaliteit ging verschaffen, maar ook zij kwamen van een kale reis terug.
In welke mate zijn elektronische sigaretten een eerste stap naar de klassieke sigaretten in de leeftijdscategorie van 9 tot 29 jaar? Hierover circuleren heel wat hypotheses. Zo poneert de gateway-hypothese dat vaping leidt tot een verhoogd rookrisico en de diversion-hypothese beweert net het tegenovergestelde. Tot slot ziet de common liability-hypothese geen causaal verband, maar wel gedeelde onderliggende factoren. Uit eerdere systematische reviews en meta-analyses van studies op individueel niveau bleek er een positief verband tussen vaping en roken te zijn, maar de conclusies over eventuele causaliteit waren tegenstrijdig.
Een Brits team besloot om dit van naderbij te bekijken, niet alleen op individueel, maar ook op populatieniveau. Hun systematische review omvatten 126 studies, met deelnemers van 9 tot 29 jaar. De geïncludeerde studies op individueel niveau volgden deelnemers over de tijd en die op populatieniveau keken naar veranderingen in rookcijfers in relatie tot het gebruik of beschikbaarheid van elektronische sigaretten. De zekerheid van bewijs werd beoordeeld aan de hand van de GRADE-methode. De zekerheid van bewijs werd voor alle uitkomsten als zeer laag beoordeeld.
Vapen → klassieke sigaret is waarschijnlijker
Het primaire eindpunt was het verband tussen e-sigarettengebruik of beschikbaarheid ervan en de verandering in populatiegraad van roken. Het bewijs wees op een omgekeerd verband. Naarmate e-sigaretten meer beschikbaar waren en/of meer gebruikt werden, daalden de rookcijfers onder de jongeren. En omgekeerd: naarmate e-sigaretten werden beperkt, stegen de rookcijfers bij deze jonge populatie. De resultaten waren niet eenduidig in alle studies en veel studies hadden significante beperkingen. Het gevonden effect (doorgaans 1-2 procentpunten verandering in rookprevalentie) was klein als fractie van de totale prevalentie, maar kon toch veel individuen vertegenwoordigen. Op dat individuele niveau toonden de bevindingen consistente directe verbanden aan tussen vapen bij aanvang en daaropvolgend starten met roken (28 studies) en rookprogressie (5 studies). Dit betekent dat jonge mensen die vapen, waarschijnlijker gaan roken dan jonge mensen die niet vapen. Maar door een zeer ernstig risico op bias bij deze studies is de evidentie voor deze verbanden heel laag. Het is eveneens onduidelijk of ze causaal zijn.
Wat rookstop betreft (vier studies), hier kwamen geen duidelijke patronen naar voren. Twee studies op individueel niveau vonden een statistisch significant verband tussen elektronische sigaretten en minder rookstop. Een enkele studie kwam met een conclusie die net het tegenovergestelde was. Gezien de lage zekerheid van evidentie voor alle uitkomsten is het moeilijk om definitieve conclusies te trekken of solide aanbevelingen te doen voor de klinische praktijk, en dit op basis van enkel deze review. Die gaf echter wel aan, ondanks die lage zekerheid, dat op individueel niveau jonge mensen die vapen waarschijnlijker daaropvolgend een klassieke sigaret zullen gaan paffen. Maar er is geen bewijs van een causaal verband. De data over het effect van vapen op rookstop bij deze populatie zijn gemengd en onduidelijk.
De review leverde aldus niet de (causale) resultaten en duidelijkheid op waarop de auteurs hadden gehoopt. In tegendeel. Meer robuust onderzoek, zowel op individueel als op populatieniveau, is nodig om de relatie en eventuele causaliteit duidelijker te begrijpen.
Bron:
Electronic cigarettes and subsequent cigarette smoking in young people: A systematic review. Addiction. 2025 Jun;120(6):1090-1111. doi: 10.1111/add.16773.
