Cytisinicline, een nieuw hulpmiddel bij rookstop?

Roken is de belangrijkste vermijdbare doodsoorzaak ter wereld en maakt jaarlijks circa 8 miljoen dodelijke slachtoffers (1). Rookstop verlaagt de met roken samenhangende morbiditeit en mortaliteit en verhoogt de levensverwachting. De Food & Drug Administration (FDA) van de Verenigde Staten heeft nicotinevervangers, bupropion LP en varenicline goedgekeurd als hulpmiddel bij rookstop.

Die geneesmiddelen worden ook in Frankrijk gebruikt (2). Het percentage langdurige rookstop is echter beperkt en bovendien kunnen ze bijwerkingen veroorzaken. Er is dringend nood aan een ander hulpmiddel bij rookstop. Een veelbelovende kandidaat is cytisinicline.

Presentatie van cytisinicline

Cytisinicline is een plantaardige alkaloïde die zich selectief bindt aan de α4β2-nicotinereceptoren op neuronen. Als partiële agonist vermindert cytisinicline de nicotineverslaving en de ontwenningsverschijnselen en als antagonist vermindert het de binding van nicotine aan de acetylcholinereceptoren op de neuronen (3). 

Een groep vorsers heeft in de Verenigde Staten twee studies uitgevoerd om de werkzaamheid en de veiligheid van cytisinicline als hulpmiddel bij rookstop te evalueren. De ORCA-2-studie is een gerandomiseerde, dubbelblinde fase 3-studie die het klassieke schema (1,5 mg 6 keer per dag) gedurende 6 of 12 weken heeft vergeleken met een placebo boven op gedragsondersteuning.

ORCA-2 is de eerste grote gerandomiseerde klinische studie met cytisinicline die in de Verenigde Staten is uitgevoerd (4). In die studie is een statistisch significant verschil in het percentage aanhoudende rookstop vastgesteld tussen cytisinicline en de placebo. 

ORCA-3, een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie

Om die resultaten te bevestigen en de aanvraag tot goedkeuring van cytisinicline door de FDA te ondersteunen, hebben de vorsers de ORCA-3-studie uitgevoerd, een tweede studie om de werkzaamheid en de veiligheid van cytisinicline in een andere doseringen te evalueren als hulpmiddel bij rookstop en bij het verminderen van de nicotineverslaving. De resultaten zijn gepubliceerd in The Lancet in april 2025 (5). 

Die gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde fase 3-studie is uitgevoerd in 20 centra in 15 staten van de USA tussen januari 2022 (datum van randomisatie) en maart 2024. De studie is uitgevoerd bij volwassenen die minstens 10 sigaretten per dag rookten en die wensten te stoppen met roken.

De proefpersonen werden in 3 behandelingsgroepen ingedeeld: (i) 3 mg cytisinicline 3 x/d gedurende 12 weken; (ii) 3 mg cytisinicline 3 x/d gedurende 6 weken gevolgd door een placebo gedurende 6 weken; (iii) een placebo 3 keer per dag gedurende 12 weken. Alle proefpersonen kregen tevens een ondersteunende gedragstherapie (hoogstens 14 sessies van telkens 10 minuten) tot week 12. De sessies werden gegeven door geschoolde coaches. Na 16, 20 en 24 weken werden kortere sessies voorzien. De follow-up bedroeg 24 weken.

800 proefpersonen, 12 weken behandeling

De belangrijkste evaluatiecriteria waren biochemische metingen (stikstofmonoxide < 10 ppm), totale rookstop tijdens de laatste vier weken behandeling (week 6 tot 12) (primair eindpunt) en na 24 weken (secundair eindpunt) en de incidentie van bijwerkingen. De zin om te roken en het eventuele gebruik van sigaretten werden geëvalueerd met een vragenlijst.

792 proefpersonen hebben aan de studie deelgenomen. De gemiddelde leeftijd was 52 jaar (SD 11,8 jaar). 55,4% waren vrouwen. Voor de randomisatie rookten de proefpersonen gemiddeld 20,4 sigaretten (SD 7,5) per dag. 264 proefpersonen werden behandeld met cytisinicline gedurende 12 weken, 263 met cytisinicline gedurende 6 weken en 265 met een placebo. 628 proefpersonen (79,3%) hebben de studie afgewerkt. 

Werkzaamheid bewezen tot 24 weken

Het percentage biochemisch bewezen rookstop was significant hoger in de cytisiniclinegroepen dan in de placebogroep.

Het percentage rookstop van week 9 tot week 12 bedroeg 30,3% (n = 80) in de groep die cytisinicline gedurende 12 weken heeft ingenomen, en 9,4% (n = 25) in de placebogroep (OR 4,4, 95% BI: 2,6-7,3; p < 0,001). Het percentage rookstop van week 3 tot 6 bedroeg 14,8% (n = 39) in de groep die gedurende 6 weken werd behandeld met cytisinicline, en 6,0% (n = 16) in de placebogroep (OR 2,9, 95% BI: 1,5-5,6, p < 0,001).

Het percentage aanhoudende rookstop na 24 weken (week 9 tot 24) bedroeg 20,5% in de groep die gedurende 12 weken werd behandeld met cytisinicline, en 4,2% in de placebogroep. In de groep die gedurende 6 weken werd behandeld met cytisinicline, was dat 6,8% tegen 1,1% in de placebogroep.

Cytisinicline werd goed verdragen en heeft geen ernstige bijwerkingen veroorzaakt.

In die tweede gerandomiseerde placebogecontroleerde fase 3-studie uitgevoerd in 20 centra in de USA bij 792 patiënten die minstens 10 sigaretten per dag rookten en die wensten te stoppen met roken, is dus aangetoond dat een behandeling met cytisinicline gedurende 6 of 12 weken in een nieuwe dosering (3 mg 3-maal per dag) in combinatie met gedragsondersteuning significant doeltreffend is als hulpmiddel bij rookstop. 

De waarschijnlijkheid van rookstop op het einde van de behandeling was 3- tot 4-maal hoger met xx dan in de placebogroep en de waarschijnlijkheid van een langdurige rookstop gedurende 24 weken was ongeveer 6-maal hoger. 

Volgens de auteurs bevestigen die resultaten de bevindingen van de ORCA-2-studie, die op andere plaatsen is uitgevoerd (4). Cytisinicline is dus doeltreffend als hulpmiddel bij rookstop.

Bronnen:

WHO report on the global tobacco epidemic 2019: offer help to quit tobacco use
Sevrage tabagique : quels sont les traitements efficaces ?
Cytisine for nicotine addiction treatment: a review of pharmacology, therapeutics and an update of clinical trial evidence for smoking cessation
Cytisinicline for Smoking Cessation. A Randomized Clinical Trial
Cytisinicline for Smoking Cessation. The ORCA Phase 3 Replication Randomized Clinical Trial
La cytisinicline une nouvelle option pour l'arrêt du tabac ?