Psoriatische artritis en axiale spondyloartritis in Europa: soms moeilijke toegang tot de behandeling
De ontwikkeling van ziektemodificerende geneesmiddelen (DMARD’s, disease modifying antirheumatic drugs) en meer bepaald gerichte synthetische DMARD’s (tsDMARD’s) en biologische geneesmiddelen (bDMARD’s) heeft een omwenteling teweeggebracht in de behandeling van psoriatische artritis en axiale spondyloartritis. Een recente studie heeft grote verschillen tussen de patiënten met psoriatische artritis of axiale spondyloartritis in de verschillende Europese landen waargenomen. Die weerspiegelen ten dele de nationale context, maar leiden er wel toe dat een aantal patiënten moeilijk of geen toegang krijgt tot die nochtans doeltreffende geneesmiddelen.(1)
De studie van de hand van een grote Europese groep is in juni 2025 gepubliceerd in Health Policy. Het is de eerste studie die verschillen in het beleid tussen landen qua gerichte synthetische en biologische DMARD's (b/tsDMARD) bij de behandeling van psoriatische artritis en axiale spondyloartritis heeft vergeleken en die gegevens heeft gecorreleerd met de sociaaleconomische toestand van het land in kwestie.
De vorsers hebben daarvoor tussen oktober 2021 en april 2022 elektronische gegevens verzameld van het type REDCap, gebaseerd op het European Spondyloarthritis Research Collaboration Network (EuroSpA RCN). De studie is uitgevoerd in 15 Europese landen: Denemarken, Estland, Finland, IJsland, Italië, Nederland, Noorwegen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Spanje, Tsjechië, Zweden en Zwitserland (België heeft dus niet meegedaan).
De vorsers hebben daarbij gekeken naar de in voege zijnde bepalingen inzake het voorschrijven, het starten, het overschakelen, een progressieve verlaging van de dosering en stopzetting van gerichte synthetische DMARD's en biologische geneesmiddelen. De sociaaleconomische toestand van de landen werd gemeten aan het BBP per capita, de uitgaven voor gezondheidszorg per inwoner en de index van menselijke ontwikkeling.
De auteurs herinneren er vooreerst aan dat in eerdere studies zeer grote verschillen in bv. de ziekteactiviteit en de behandeling bij patiënten met psoriatische artritis of axSpA zijn vastgesteld tussen de verschillende landen. De invloed van de nationale regelgeving ad hoc is onvoldoende onderzocht, hoewel die invloed heeft op de toegang tot de diagnose (laat stellen van de diagnose, laat opstarten van de behandeling, follow-up).
Grote verschillen van het ene land tot het andere
Een eerste vaststelling van de vorsers betreft de zeer grote verschillen in de nationale politiek betreffende de behandeling van gewrichtspsoriasis en axSpA.
In de meeste landen moet de arts die b/tsDMARD's voorschrijft, nationale richtlijnen of de richtlijnen van het ziekenhuis waarin hij werkt, naleven. De criteria zijn dan ook zeer uiteenlopend en wijken soms nogal af van de richtlijnen van de wetenschappelijke verenigingen. In de meeste landen worden b/tsDAMARD's pas terugbetaald in geval van een ontoereikende respons op een behandeling met een klassiek synthetisch DMARD of NSAID's, maar niet in alle. In geen enkel land wordt geëist dat de patiënt stopt met roken. Nochtans verzwakt roken de respons op behandeling met TNF-alfa-antagonisten. Slechts een derde van de landen heeft criteria geformuleerd voor stopzetting van de behandeling met b/tsDAMARD's. In twee landen mag je na stopzetting van een gegeven b/tsDAMARD dat geneesmiddel niet opnieuw voorschrijven. Dat alles bemoeilijkt de toegang tot de behandeling en heeft negatieve invloed: laat starten van de behandeling, irreversibele schade …
Duidelijk minder regelgeving in de rijkere landen
In de praktijk betekent dat dat de situatie van een patiënt met psoriatische artritis of axSpA en de evolutie van de ziekte zeer sterk kunnen verschillen volgens de woonplaats in Europa. Beheersing van de kosten voor gezondheidszorg is overal een belangrijke doelstelling. Een analyse van de sociaaleconomische toestand leert dat er in de rijkere landen duidelijk minder regelgeving is die de toegang tot b/tsDAMARD's belemmert. Ook kunnen de nationale politieke prioriteiten meespelen.
Bron:
- Brigitte Michelsen, Mikkel Østergaard, Michael John Nissen, et coll. Disparities in the organisation of national healthcare systems for treatment of patients with psoriatic arthritis and axial spondyloarthritis across Europe, Health Policy, Volume 156, 2025, https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2025.105311
