Een verhoogd risico op constipatie door passief roken?
Constipatie, frequent en multifactorieel, zou kunnen toenemen door passief roken. In een cohort van bijna 12.000 volwassenen ging een matige blootstelling aan cotinine gepaard met een 36% hoger risico. Een onverwachte link die nader onderzoek vergt…
Chronische constipatie is een vaak voorkomend symptoom in de dagelijkse medische praktijk. De meervoudige etiologie omvat voedingsgewoonten, comorbiditeit, medicatie en levensstijl. Enkele studies suggereerden een verband tussen roken (actief of passief) en spijsverteringsstoornissen, maar weinig onderzoeken hebben deze associatie bestudeerd op basis van objectieve biomerkers. Bij de actieve roker manifesteert constipatie zich vooral tijdens rookstop, door de daling van de nicotineconcentraties in het lichaam, maar bij passief roken zouden de effecten van tabak op de darmtransit subtieler kunnen zijn. Kan deze vorm van roken het risico op constipatie daadwerkelijk verhogen? Zo ja, via welke mechanismen? De resultaten van een cross-sectionele studie bieden aanknopingspunten. De gegevens, verzameld tussen 2005 en 2010, zijn afkomstig uit de Amerikaanse longitudinale enquête NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey).
Bijna 12.000 deelnemers
Het bestudeerde cohort omvat 11.651 Amerikaanse volwassenen (≥20 jaar) van wie zowel rookstatus en darmtransit als de serumspiegels van cotinine, het belangrijkste metaboliet van nicotine, bekend zijn. Op basis van een door de deelnemers ingevulde vragenlijst werd constipatie geïdentificeerd aan de hand van twee criteria: enerzijds de stoelgangsfrequentie (<3 per week), het primaire criterium; anderzijds de consistentie (type 1 of 2 op de Bristol-stoelschaal). Type 1 komt overeen met harde, in kleine keutels gefragmenteerde stoelgang die bovendien moeilijk te ontlasten is. Type 2 betreft gevormde stoelgang met een te stevige, knobbelige textuur.
De rookstatus (niet-roker/voormalig roker/actief roker) is gebaseerd op zelfrapportage, terwijl de serumspiegels van cotinine in ng/ml toelaten drie blootstellingsniveaus te onderscheiden: geen (referentie) (<0,05), matig (0,05–2,99) compatibel met passief roken, en hoog (≥3) (zekere actieve rookstatus). De gegevens werden geanalyseerd met multivariabele logistische regressie en meervoudige correcties voor leeftijd, geslacht, body mass index (BMI), fysieke activiteit, voedingsgewoonten en comorbiditeiten.
Binnen dit cohort werd de prevalentie van constipatie geschat op 3,8%. Er werd globaal geen significante associatie vastgesteld tussen constipatie en enerzijds de serumspiegels van cotinine, anderzijds de zelfgerapporteerde rookstatus (voormalig/actueel versus niet-roker).
Gematigde blootstelling: verhoogd risico op constipatie?
In de subgroep met serumspiegels van cotinine tussen 0,05 en 2,99 ng/ml blijkt het constipatierisico echter met 36% verhoogd, met een odds ratio (OR) van 1,36 [95%-BI 1,06–1,74]. Deze associatie werd teruggevonden in de subgroepen volgens leeftijd, geslacht, BMI en comorbiditeiten, maar trad niet op bij serumspiegels van cotinine ≥3 ng/ml die wijzen op actieve rookstatus. Er werd geen dosis-responsrelatie vastgesteld tussen serumele cotinine en het constipatierisico.
Constipatie zou frequenter zijn bij deelnemers met een lage blootstelling aan tabak, afgemeten aan de serumspiegels van cotinine, terwijl actieve rokers niet betrokken lijken: een resultaat dat verrassend kan lijken. Deze niet-lineaire relatie tussen serumele cotinine en constipatie zou kunnen wijzen op een pro-inflammatoir effect van tabak op het darmslijmvlies via oxidatieve stress, waarbij rekening wordt gehouden met het niveau en de chroniciteit van de blootstelling met een drempeleffect… los van de rookstatus.
Passief roken zou dus eerder constipatie in de hand werken dan actief roken. Een gedurfde hypothese die stuit op methodologische beperkingen: cross-sectionele studie, enge definitie van constipatie, mogelijk statistisch artefact en geen correctie voor medicamenteuze behandelingen, alsook van de lage prevalentie van constipatie binnen het bestudeerde cohort (prevalentie variërend van 2,9% tot 4,8% naargelang de groepen). Resultaten die met de grootst mogelijke voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden en om bevestiging vragen, alvorens passief roken met deze vooral paradoxale associatie in verband te brengen.
Bron:
Cui G, Jiao X, Wang Z, Zhang Z. Association between tobacco smoke exposure and constipation among American adults: a National Health and Nutrition Examination Survey. Front Public Health. 2025 Mar 4;13:1502341. doi: 10.3389/fpubh.2025.1502341.
Un risque accru de constipation avec le tabagisme passif ?
