Burn-out bij verpleegkundigen tijdens COVID: bijna twee derden getroffen
Tijdens de COVID-19-pandemie bereikte burn-out bij verpleegkundigen alarmerende niveaus: een geactualiseerde meta-analyse over de periode 2020-2024 (1) schat de totale prevalentie op 59,5%. Het probleem trof niet enkel jongere teams – het risico lag hoger in westerse/hoog-inkomenscontexten en bij ≥ 30-jarigen.
Kerncomponenten emotionele uitputting (emotional exhaustion, EE), ontpersoonlijking (depersonalisation, DP) en verminderde persoonlijke bekwaamheid (reduced personal accomplishment, PA) speelden bij respectievelijk 36,1%, 32,4% en 33,3%. De onderzoekers benadrukken de behoefte aan verhoogde waakzaamheid voor patiëntveiligheid (o.a. medicatieprocessen), systematische signalering en organisatiebrede preventie.
Een brede blik
Deze systematische review en meta-analyse doorzocht verschillende elektronische databanken tussen januari 2020 en 15 september 2024 en includeerde studies die burn-out bij verpleegkundigen tijdens COVID-19 evalueerden via de Maslach Burnout Inventory (MBI, (2)). Van 2 448 gevonden publicaties voldeden 19 studies uit 11 landen aan de criteria om te worden opgenomen.
Overal aanwezig, waar er werd gezocht
De gepoolde prevalentie van totale burn-out bedroeg 59,5% bij verpleegkundigen (19 studies). Analyse van 37 studies (n = 15 015) toonde EE in 36,1%. Uit 36 studies (n = 14 864) volgde DP in 32,4% en PA in 33,3%. Burn-out was duidelijk hoger in westerse (OR 3,57; 95%-BI 3,22–3,96) en hoog-inkomenslanden (OR 3,91; 95%-BI 3,51–4,34) dan in niet-westerse (OR 1,72; 95%-BI 1,60–1,84) en lagere-inkomenscontexten (OR 2,70; 95%-BI 2,05–3,55). Leeftijd speelde mee: ≥ 30 jaar was geassocieerd met een hoger risico (OR 5,20) tegenover < 30 jaar (OR 0,41). Geografisch kwamen de meeste geïnclueerde studies uit Azië (waarvan 7 uit China), gevolgd door Europa (2 uit België, 1 uit Italië, Polen en Portugal).
Praktische implicaties
Voor de kliniek is dit belangrijk omdat burn-outsignalen bij verpleegkundigen een directe impact kunnen hebben op patiëntveiligheid, onder meer via verhoogde kans op medicatiefouten. Voor de geneeskundige sector is alertheid geboden bij overdracht, medicatiebewaking en teamcoördinatie. Organisatorisch benadrukt de review dat leiderschap, personeelsbeleid en preventieve strategieën essentieel zijn om het risico te beperken. Zoals de onderzoekers concluderen: "Deze review dringt aan op interventies door verpleegkundig leiderschap, ziekenhuisbestuurders en beleidsmakers om burn-out bij verpleegkundigen te minimaliseren en te voorkomen, vooral tijdens crisismomenten zoals de COVID-19-pandemie. Daarnaast spoort deze review aan tot verder onderzoek naar doeltreffende, evidence-based interventies ter ondersteuning van verpleegkundigen en ter bestrijding van burn-out in de verpleegkundige beroepsgroep."
Beperkingen
De studies die in deze review werden opgenomen, hadden een cross-sectioneel design en maakten gebruik van snowball- of convenience-sampling om gegevens te verzamelen, waardoor conclusies over causaliteit slechts voorlopig kunnen worden getrokken. Ook werden enkel Engelstalige publicaties opgenomen. Het gebruik van uitsluitend de MBI kan methodologisch valide studies met andere meetinstrumenten hebben uitgesloten: de toepasbaarheid van de MBI buiten de VS-context waarin die werd ontworpen, staat open tot discussie. Tenslotte is de generaliseerbaarheid beperkt door de sterke heterogeniteit (I² tot 99%), samen met de geografische concentratie in Azië en beperkte representatie uit andere regio's (bv. Sub-Saharaans Afrika).
Conclusie
Burn-out bij verpleegkundigen tijdens COVID-19 bereikte zorgwekkende proporties, vooral in westerse en hoog-inkomenslanden en bij oudere leeftijdsgroepen. De implicaties voor patiëntveiligheid en kwaliteit van zorg zijn aanzienlijk. Mitigatie via preventieve en organisatorische interventies moet een topprioriteit blijven. De strijd tegen burn-out bij verpleegkundigen is een van de grote uitdagingen voor de duurzaamheid van gezondheidszorgsystemen wereldwijd.
Bronnen:
- Fekih-Romdhane, et al. "Prevalence and risk factors of burnout symptoms among nurses during the COVID-19 pandemic: an updated systematic review and meta-analysis" Hum Resour Health, 2025;23:48. doi:10.1186/s12960-025-01012-4.
- Maslach C, Jackson SE. "The measurement of experienced burnout." J Organ Behav. 1981;2:99–113.
The measurement of experienced burnout†
