Sterk bewerkte voedingsmiddelen versnellen de biologische veroudering en de senescentie
In het begin van het nieuwe jaar worden altijd veel goede voornemens gemaakt. Klassiekers zijn: gaan sporten of ten minste meer lichaamsbeweging nemen, vermageren, gezonder eten enz. Wat de voeding betreft, is het vaak de huisarts die de hachelijke taak op zich moet nemen adviezen en informatie te geven. Meerdere recente studies vestigen de aandacht op de gevaren van sterk bewerkte voedingsmiddelen: de lijst van de risico’s en schadelijke effecten wordt alsmaar langer.1,2
Sterk bewerkte voedingsmiddelen zijn alomtegenwoordig. We eten allen sterk bewerkte voedingsmiddelen, zelfs zonder het te weten. De laatste jaren is veel onderzoek verricht naar de risico's van sterk bewerkte voedingsmiddelen en de correlatie tussen sterk bewerkte voedingsmiddelen en diverse ziektes. Het is al een lange lijst geworden: obesitas, diabetes, hypertensie, prikkelbaredarmsyndroom, cognitieve problemen enz. Volgens twee studies correleren sterk bewerkte voedingsmiddelen ook met senescentie1 en insomnie.2
De studie die in november 2024 is gepubliceerd in the American Journal of Clinical Nutrition, is bijzonder interessant omdat ze gaat over de onderliggende mechanismen.1 De studie is uitgevoerd door een Italiaanse groep in het kader van het Moli-sani-project. Ze hebben de correlatie onderzocht tussen consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen en biologische veroudering of senescentie gemeten aan 36 biomarkers in het bloed.
Het betreft een transversale analyse van de gegevens van 22 495 35-plussers die hebben deelgenomen aan de Moli-sani-studie (2005-2010) in Italië. Ze hadden een chronologische leeftijd van 55,6 jaar. 52% waren vrouwen. De eetgewoontes werden geëvalueerd met een gevalideerde vragenlijst met 188 rubrieken. De hoeveelheid sterk bewerkte voedingsmiddelen werd berekend volgens de NOVA-classificatie. In die populatie waren sterk bewerkte voedingsmiddelen goed voor gemiddeld 10,7% van de totale voeding op gewichtsbasis en 18,2% van de totale hoeveelheid calorieën.
De vorsers hebben een correlatie vastgesteld tussen de consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen en biologische veroudering. Ze stellen dat de lage voedingswaarde van sterk bewerkte voedingsmiddelen niet de enige oorzaak is en dat allicht ook "niet-nutritieve" eigenschappen meespelen (wijziging van de voedselmatrix, contactmaterialen, nieuw gevormde bestanddelen ….).
Sterk bewerkte voedingsmiddelen in België
In 2022 is een Belgische studie (Antwerpen) gepubliceerd die de hoeveelheid sterk bewerkte voedingsmiddelen en dranken in Europa heeft berekend.2 Voor elk land hebben de auteurs een top 5 van meest gebruikte sterk bewerkte voedingsmiddelen opgesteld. In België waren dat: fijne bakkerijproducten (koekjes …), sauzen, chocolade, margarines en worsten. De top 3 van sterk bewerkte dranken was: frisdrank, gearomatiseerde/gesuikerde melk en melkvervangers.
Risico op insomnie
De auteurs hebben de literatuur doorgenomen over het verband tussen de consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen en het risico op insomnie en hebben een meta-analyse uitgevoerd (november 2024, Nutrients).3
Een hoge consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen correleerde met een hoger risico op insomnie (OR = 1,53; 95% BI:: 1,20-1,95; I2 = 62,3 %; p = 0014).
Bij subgroepanalyses hebben ze vastgesteld dat het risico op insomnie significant hoger was bij adolescenten (OR = 1,55; 95% BI: 1,21- 1,99; I2 = 57,4 %; p < 0,001). Dat zou zeker verder moeten worden uitgepluisd.
En invloed op de geestelijke gezondheid
Meerdere studies hebben de invloed op de geestelijke gezondheid onderzocht. Zo bijvoorbeeld een systematisch literatuuroverzicht en meta-analyse, die in 2022 zijn gepubliceerd in Nutrients.4
De auteurs hebben 17 observatieonderzoeken geselecteerd die de correlatie tussen consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen en geestelijke gezondheid hebben onderzocht bij in het totaal 385 541 personen. Ze hebben een correlatie vastgesteld tussen de consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen en een hoger risico op depressie of angst (OR: 1,53, 95% BI: 1,43-1,63), depressie (OR: 1,44, 95% BI: 1,14-1,8) en angst (OR: 1,48, 95% BI: 1,37-1,59).
Bronnen:
- Esposito S, Gialluisi A, Di Castelnuovo A, et coll. Ultra-processed food consumption is associated with the acceleration of biological aging in the Moli-sani Study. Am J Clin Nutr. 2024 Dec. https://doi.org/10.1016/j.ajcnut.2024.10.006
- Mertens E, Colizzi C, Peñalvo JL. Ultra-processed food consumption in adults across Europe. Eur J Nutr. 2022 Apr; https://doi.org/10.1007/s00394-021-02733-7
- Pourmotabbed A, Awlqadr FH, Mehrabani S, et coll. Ultra-Processed Food Intake and Risk of Insomnia: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024 Nov. https://doi.org/10.3390/nu16213767
- Lane MM, Gamage E, Travica N, et coll. Ultra-Processed Food Consumption and Mental Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies. Nutrients. 2022 Jun https://doi.org/10.3390/nu14132568
Ultra-processed food consumption in adults across Europe
Ultra-Processed Food Intake and Risk of Insomnia: A Systematic Review and Meta-Analysis
Ultra-Processed Food Consumption and Mental Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies
