Baarmoederhalskanker 1991–2021: lasten en kosten in kaart
Baarmoederhalskanker is wereldwijd een belangrijke oorzaak van morbiditeit en mortaliteit bij vrouwen. In 2022 werden 661.000 nieuwe gevallen en 348.000 overlijdens gerapporteerd, en zonder verdere interventies zouden tussen 2020 en 2069 nog eens 44,4 miljoen gevallen optreden. Nochtans is de ziekte grotendeels te voorkomen en te behandelen via HPV-vaccinatie, vroegtijdige screening en effectieve therapie. De WHO riep in 2018 op tot eliminatie en formuleerde in 2020 de 90-70-90-strategie: 90% vaccinatiegraad bij meisjes tegen de leeftijd van 15, 70% screeningsdekking tussen 35 en 45 jaar, en 90% behandeling bij vastgestelde laesies. Doelstelling is ≤ 4 nieuwe gevallen per 100.000 vrouwen, conform de UN Sustainable Development Goals 2030.
Een wereldwijde analyse
Een in september 2025 verschenen studie uit Frontiers in Public Health bundelde drie databronnen: (1) epidemiologische schattingen uit de Global Burden of Disease-studie over de periode 1990–2021, (2) WHO-gegevens over zorguitgaven en (3) gepubliceerde referentiekosten. Voor 204 landen werden trends in incidentie, mortaliteit, prevalentie en disability-adjusted life years (DALY's) geanalyseerd, met jaarlijkse procentuele veranderingen, en gecorreleerd met sociodemografische index (SDI) en Human Development Index (HDI). Ook werd de wereldwijde directe medische kost geraamd.
Sterke variatie per werelddeel
In 2021 veroorzaakte baarmoederhalskanker 667.000 nieuwe gevallen, 297.000 overlijdens en 7,44 miljoen DALY's. De prevalentie blijft wereldwijd stijgen, en geen enkel land bereikt de eliminatiedrempel. Het risico op nieuwe diagnoses verschuift naar jongere vrouwen en dat op sterfte meer naar oudere vrouwen.
Over 1990–2019 daalde de leeftijdsgestandaardiseerde incidentiegraad gemiddeld met 0,38% per jaar en de leeftijdsgestandaardiseerde sterftegraad met 0,93% per jaar, vooral in landen met een hoge ontwikkelingsgraad (HDI) met ingebedde HPV-vaccinatie en kwaliteitsvolle screening.
In Sub-Sahara stijgen daarentegen zowel incidentie en sterfte als de leeftijdsgestandaardiseerde DALY-rate; naar schatting is ongeveer 1 op 5 gevallen gelinkt aan hiv, wat geïntegreerde hiv- en HPV-zorg vereist. Noord-Afrika en het Midden-Oosten rapporteren lage incidentie (in 12 landen zelfs < 4/100.000), al kan onderregistratie door ontbrekende kankerregisters en conflicten de last onderschatten.
Australië en Nieuw-Zeeland tonen met vroege screening (sinds respectievelijk 1991 en 1990) en vaccinatie (sinds 2007 en 2008) dat eliminatie haalbaar wordt; China tracht met zijn Action Plan van 2023 de eliminatie van baarmoederhalskanker te versnellen richting de WHO-doelen voor 2030.
Zelfs conservatief bekeken een zware economische last
De wereldwijde directe medische kost bedroeg cumulatief USD 9,26 miljard (ongedisc.) en USD 7,21 miljard (3% gedisconteerd). Groei varieerde sterk: van +16%/jaar in Armenië tot negatieve trends in Zimbabwe en Gambia. De zwaarste financiële druk ligt in lage- en middeninkomenslanden, waar budgetten reeds beperkt zijn.
Indirecte kosten zoals productiviteitsverlies zijn nog niet eens meegerekend: de kostenanalyse omvat enkel directe medische uitgaven en extrapoleert eenheidskosten vanuit 2015, wat contextuele variatie kan missen. De kwaliteit van registratiedata varieert ook sterk, waardoor onderrapportering mogelijk is.
De eindmeet is nog niet in zicht
De studie schetst een dubbel beeld: wereldwijd nemen incidentie en mortaliteit van baarmoederhalskanker weliswaar langzaam af, maar de prevalentie stijgt en het eliminatiedoel blijft buiten bereik. Dit wijst op een groeiende groep vrouwen die met de ziekte leeft en zorg nodig heeft, wat een aanzienlijke druk zet op gezondheidszorgsystemen. Vooruitgang is duidelijk waar vaccinatie- en screeningsprogramma's systematisch zijn ingebed, maar de ongelijkheid tussen regio's is groot en het tekort aan betrouwbare registratiedata blijft een knelpunt om de WHO-doelstellingen tegen 2030 te halen.
Bron:
- Ma et al. "Global, regional, and national disease burden and economic costs of cervical cancer (1991–2021): a multidimensional data synthesis analysis", Front Public Health, 2025;13:1633975. doi:10.3389/fpubh.2025.1633975.
