COVID-19-vaccin: het mechanisme van myocarditis ontrafeld

Begin december is een grote Franse studie gepubliceerd die de werkzaamheid van mRNA-vaccins tegen het SARS-CoV-2 bevestigt na vier jaar gebruik (1). Bij analyse van de gegevens van bijna 28 miljoen mensen correleerde vaccinatie met een daling van de sterfte aan COVID-19 met 74% en een daling van de totale sterfte met 25%, ook na uitsluiting van de mensen die waren gestorven aan COVID-19.

Al bij al wordt het vaccin goed verdragen, maar in zeldzame gevallen veroorzaakt het ernstige bijwerkingen, vooral myocarditis, een bijwerking die hoofdzakelijk wordt gezien bij jonge mannen. De incidentie wordt geraamd op 7,2 gevallen per miljoen vaccindoses en is lager dan de incidentie van myocarditis als gevolg van een SARS-CoV-2-infectie (2).

Het onderliggende mechanisme was nog niet bekend, wat erg jammer is aangezien er de komende jaren nog andere mRNA-vaccins in de handel zullen worden gebracht (vaccins tegen andere infectieziektes en kankervaccins). De groep van Joseph Wu van het Stanford Cardiovascular Institute (California) heeft de taak op zich genomen het onderliggende mechanisme op te helderen (3).

Bij analyse van het plasma van gevaccineerde mensen hebben ze ontdekt dat onder invloed van vaccinatie twee cytokines worden geproduceerd, namelijk CXCL-10 (C-X-C motif chemokine ligand 10) en IFN-γ (interferon-gamma). Volgens een reeks experimenten op muizen wordt CXCL-10 geproduceerd door de macrofagen en zou het de T-lymfocyten stimuleren. Die zouden dan IFN-γ afscheiden, dat infiltratie door immuuncellen en aantasting van de hart in de hand werkt.

De vorsers hebben voorts aangetoond dat myocarditis kan worden voorkomen door toediening van genisteïne, een fyto-oestrogeen in soja. De groep heeft klinische proeven uitgevoerd met oestrogenen omdat myocarditis na vaccinatie hoofdzakelijk voorkomt bij mannen. Dat wijst erop dat vrouwelijke hormonen een beschermend effect hebben. "Voor onze in-vivostudies hebben we genisteïne gekozen, een voedingssupplement met ontstekingsremmende eigenschappen, een hoge biologische beschikbaarheid na perorale inname en een gunstig veiligheidsprofiel. Preventieve toediening van oestrogenen zou weinig praktisch zijn", leggen de vorsers uit. 

Bij dagelijkse toediening per os aan muizen tijdens de laatste week voor de tweede dosis van het vaccin verhinderde genisteïne de productie van CXCL-10 en IFN-γ en het optreden van myocarditis. Volgens de vorsers "bewijst hun studie dat genisteïne aantasting van het myocard door die twee cytokines tegengaat". 

"Myocarditis door een hoge productie van IFN-γ zou een klasse-effect van mRNA-vaccins kunnen zijn. IFN-γ is immers belangrijk bij de verdediging tegen exogene DNA- en RNA-moleculen, ook die van virale oorsprong", commentariëren de vorsers. "Een sterke activering van de IFN-γ-weg zou dus een bijwerking kunnen zijn van latere mRNA-vaccins gericht tegen andere infectieziekten of kanker. Toediening van ontstekingsremmers zoals genisteïne voor de vaccinate zou dus weleens een goede preventieve strategie kunnen zijn bij mensen die een hoog risico lopen."

Bronnen:

1. COVID-19 mRNA vaccination and 4-year all-cause mortality among adults aged 18 to 59 years in France, Semenzato et al., JAMA Netw Open. 2025 Dec 1;8(12):e2546822. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2025.46822
2. Myopericarditis following COVID-19 vaccination and non-COVID-19 vaccination: a systematic review and meta-analysis, Ling et al.,
   Lancet Respir Med. 2022 Jul;10(7):679-688. doi: 10.1016/S2213-2600(22)00059-5
3. Inhibition of CXCL10 and IFN-γ ameliorates myocarditis in preclinical models of SARS-CoV-2 mRNA vaccination, Cao et al., Sci Transl Med. 2025 Dec 10;17(828):eadq0143. doi: 10.1126/scitranslmed.adq0143

COVID-19 mRNA Vaccination and 4-Year All-Cause Mortality Among Adults Aged 18 to 59 Years in France
Myopericarditis following COVID-19 vaccination and non-COVID-19 vaccination: a systematic review and meta-analysis
Inhibition of CXCL10 and IFN-γ ameliorates myocarditis in preclinical models of SARS-CoV-2 mRNA vaccination