Vaccinatietwijfel, een fenomeen met vele gezichten
In het begin van de vaccinatiecampagne tegen COVID-19 was er veel vaccinatietwijfel, maar die is snel verminderd, blijkt uit een grote Britse studie, die is gepubliceerd in The Lancet. Althans bij de mensen die twijfels hadden over de werkzaamheid en de veiligheid van het vaccin.
Vaccinatietwijfel, zijnde de aarzeling of weigering zich te laten vaccineren, is geen nieuw fenomeen, maar heeft een piek bereikt tijdens de covidpandemie. Tijdens die pandemie is de hele bevolking opgeroepen zich vanaf december 2020 te laten inenten om de epidemie in te dijken.
Vaccinatietwijfel is geen monolithisch fenomeen, verre van. De mensen geven allerhande redenen aan om zich niet te laten vaccineren. Afhankelijk daarvan kan de beslissing zich te laten inenten min of meer definitief zijn. Een grote Britse studie, de grootste tot nog toe over vaccinatietwijfel en de gevolgen ervan, bevestigt dat.1
De groep van Marc Chadeau-Hyam van de School of Public Health van het Imperial College London heeft de gegevens doorgenomen van bijna 1,14 miljoen Britten, die hadden deelgenomen aan de REACT-studies, studies die de epidemiologie van COVID-19 hebben geëvalueerd. Bij inclusie in de studie vanaf januari 2021 moesten de deelnemers aangeven wat ze dachten van het vaccin en waarom ze het vaccin eventueel zouden weigeren. Ze konden daarbij een keuze maken uit 23 opties. De groep heeft vervolgens de latere vaccinatiegraad gemeten bij de twijfelaars naargelang van het ingeroepen motief.
Eerste vaststelling, de incidentie van vaccinatietwijfel bedroeg 7,9% in januari 2021 en is dan snel gedaald tot 1,1% in januari 2022. In februari en maart 2022 is de vaccinatietwijfel licht gestegen (2,2%), waarschijnlijk wegens het opduiken van de omicronvariant, een minder virulente, maar meer besmettelijke variant, en moeheid wat de gezondheidssituatie en de lockdown betreft.
Belangrijkste reden van vaccinatietwijfel: angst voor bijwerkingen op lange termijn en twijfels over de werkzaamheid van het vaccin. Het aantal mensen dat zich later niet heeft laten vaccineren, is er echter niet door gestegen. M.a.w. de vaccinatietwijfel was meestal van voorbijgaande aard en vormde geen echt obstakel tegen latere inenting. ‘Reversibele' motieven waren motieven van zwangeren of vrouwen die borstvoeding gaven, betreffende de gezondheid van hun kind, en de beslissing van een aantal mensen om zich niet te vaccineren zodat er meer vaccins beschikbaar kwamen voor mensen die meer risico liepen (in het begin was het aantal vaccins inderdaad beperkt).
Andere motieven resulteerden in een langere weigering. De waarschijnlijkheid van niet-vaccinatie was 3,1-maal groter bij de mensen die tegen vaccins in het algemeen waren, dan in de algemene bevolking. En uiteraard de complottheorieën zoals "De invloed van COVID-19 wordt sterk opgeblazen" (OR: 3,21) en "Ik heb geen vertrouwen in diegenen die de vaccins hebben ontwikkeld" (OR: 2,63).
Ook zijn verschillen volgens het geslacht en de leeftijd waargenomen. Vrouwen stonden aanvankelijk weigerachtiger tegen vaccinatie, maar zijn daarna vaker van gedachte veranderd. Dat is mogelijk te verklaren door angst in samenhang met een zwangerschap of borstvoeding (zie hoger). Ook jongeren aarzelen meer om zich te laten inenten dan ouderen, maar uiteindelijk laten ze zich net gemakkelijker inenten.
In een hoofdartikel schrijven Claudia Palmieri en Silvio Tafuri van de Universiteit van Bari Aldo Moro (Italië) dat motieven betreffende de veiligheid en de werkzaamheid "gemakkelijk kunnen worden opgevangen door een gepaste communicatie" en dat je "die snel moet weerleggen omdat de vaccinatiecampagne anders vertraging zou kunnen oplopen".2 Rekening houdende met het uitzonderlijke karakter van COVID-19, vragen ze zich af of de houding ten aanzien van seizoensgebonden vaccinaties ook zal veranderen.
Bronnen:
- Profiling vaccine attitudes and subsequent uptake in 1·1 million people in England: a nationwide cohort study, Whitaker et al., Lancet. 2026 Jan 12:S0140-6736(25)01912-9. doi: 10.1016/S0140-6736(25)01912-9
- Vaccine hesitancy: an evolving challenge, Palmieri et al., Lancet. 2026 Jan 12:S0140-6736(25)02601-7. doi: 10.1016/S0140-6736(25)02601-7
Vaccine hesitancy: an evolving challenge
