Fasciitis plantaris (hielspoor): rekoefeningen tegen de pijn
Fasciitis plantaris leidt meer dan een miljoen patiënten per jaar naar een artsenpraktijk. Het gaat dus om een veelvoorkomend probleem in de eerstelijnszorg. Deze ontsteking is pijnlijk, verdwijnt soms spontaan, maar vergt toch een multifactoriële aanpak, waarbij stretching een belangrijke rol speelt.
Anita is zwaarlijvig en sedentair, stapt moeilijk. Maandenlang is ze thuisgebleven. Zelf boodschappen doen lukt niet meer. Soms grijpt ze naar krukken. Infiltraties, ontstekingsremmers, shockwavetherapie helpen niet. Herkent u het ziektebeeld? Fasciitis plantaris, of hielspoor, komt voor bij mensen tussen 45 en 64 jaar, vaker bij vrouwen. Risicopopulaties zijn onder meer personen met platte voeten, mensen die langdurig staan of zitten, zwaarlijvig zijn, maar ook langeafstandlopers en militairen.
Fasciitis plantaris heeft niets te maken met een "spoor": het gaat om een inflammatie van de aanhechting van het peesblad van de voetzool ter hoogte van het hielbeen. De ontsteking ontstaat door een opstapeling van overbelastingen. Over het algemeen heeft de aandoening een goede prognose wanneer patiënten een combinatie van verschillende conservatieve behandelingsmodaliteiten gebruiken. De genezing vergt dus tijd en veerkracht.
De fascia plantaris bestaat uit 3 banden van dicht bindweefsel, die hun oorsprong vinden in de mediale knobbel van de calcaneus en distaal waaieren om in de basis van elke proximale falanx in te brengen. De fascia plantaris spant zich tijdens de terminale stand tot de teen-off fasen van het lopen. Deze spanning verhoogt en versterkt de mediale longitudinale boog, waardoor de voet op zijn beurt kan functioneren als een stijve hefboom voor voorwaartse voortstuwing.
Een grondig musculoskeletaal onderzoek van beide onderste ledematen moet worden uitgevoerd. Klassieke bevindingen van lichamelijk onderzoek die wijzen op fasciitis plantaris zijn onder meer reproduceerbare pijn met palpatie van het mediale aspect van de hiel en pijn met passieve dorsaalflexie van de enkel en tenen. Een bijdragende planus- of cavus-voetmisvorming kan worden opgemerkt. Het bewegingsbereik van de enkel moet ook worden beoordeeld. Actieve dorsaalflexie minder dan 10° voorbij neutraal is een indicatie van een equinuscontractuur.
Artsen moeten op zoek gaan naar andere risicofactoren voor fasciitis plantaris en beoordelen of de schoeiselkeuzes van de patiënten geschikt zijn voor hun gebruikelijke activiteiten.
Het is ook aangetoond dat gericht strekken van de achillespees, de fascia plantaris, de intrinsieke spieren van de voet en de gastrocnemius de pijn verlicht. De intermitterende toepassing van ijs lijkt enig voordeel te bieden aan patiënten met fasciitis plantaris in vergelijking met warmtetoepassing. Shockwavetherapie helpt niet altijd.
Er is een breed scala aan orthesen beschikbaar voor de behandeling van fasciitis plantaris. Het is aangetoond dat het gebruik van schoeninzetstukken (bijv. siliconen hielkussens of maatsteunzool met zachte hiel) in combinatie met rekoefeningen de pijn verlicht. Een gerandomiseerde, gecontroleerde studie waarin OTC-inlegzolen werden vergeleken met op maat gemaakte inlegzolen, vond geen significant verschil in pijnverlichting tussen de 2 groepen bij een follow-up na 12 maanden. Hoe dan ook, de werkzaamheid op lange termijn van inlegzolen voor fasciitis plantaris is onzeker. Het gebruik van nachtspalken met posterieure spanning heeft ook voordelen aangetoond bij patiënten met chronische fasciitis plantaris. Het vermoedelijke therapeutische mechanisme van nachtspalken is het behoud van dorsaalflexie van de enkel en teenextensie, waardoor een constante milde rek op de fascia plantaris ontstaat, waardoor deze vermoedelijk op een functionele lengte kan genezen.
Hoe dan ook blijft het dagelijkse stretching de belangrijkste behandeling. Een fysiotherapeut kan oefeningen geven en ook de voet manueel behandelen: De fascia plantaris moet in een positie met de minste weerstand worden geplaatst met passieve flexie van de knie en plantairflexie van de enkel en tenen. Deze positie moet ongeveer 90 seconden worden aangehouden tijdens het bewaken van het tenderpunt, dat zich meestal bevindt bij de plantaire fasciale insertie op de mediale calcaneus.
Met deze eenvoudige maatregelen was Anita vermoedelijk van haar pijn verlost…
Bronnen:
