Exacerbaties van COPD: heeft de covidpandemie iets veranderd?
Tijdens de covidpandemie hebben we ons gedrag en onze levenswijze radicaal aangepast. Heeft dat ook invloed gehad op de incidentie van exacerbaties van COPD? Een groot internationaal onderzoek geeft daar een antwoord op.
Voor de pandemie volgden acute exacerbaties van COPD een welbepaald schema: piek in de herfst en de winter, sterke variabiliteit tussen de patiënten en voorspelbaarheid volgens de antecedenten. Het zou best kunnen dat het aantal exacerbaties gedaald is door de opeenvolgende perioden van lockdown, het afstand houden, het dragen van een masker en een verbetering van de luchtkwaliteit. Martinez et al. hebben die hypothese getoetst.
Een cohorte, drie analyses
De auteurs hebben voor hun retrospectief observatieonderzoek de gegevens doorgenomen van COPD-patiënten van 40 jaar of ouder die van 2017 tot 2022 werden gevolgd in vijf landen. Patiënten met astma of ernstige respiratoire comorbiditeit werden uitgesloten.
De auteurs hebben drie analyses uitgevoerd in die cohorte: een bij alle patiënten, een bij patiënten die minstens één exacerbatie hadden vertoond, en een in een subgroep die zonder onderbreking sinds 2016 werd gevolgd. Exacerbaties werden gedefinieerd als een diagnose van exacerbatie in het medisch dossier of gelijktijdige toediening van een antibioticum en een peroraal corticosteroïde.
Daling van het aantal exacerbaties in 2020 gevolgd door een partiële heropflakkering
In alle onderzochte landen was de incidentie van exacerbaties in 2020 45-78% lager dan in 2019. In Frankrijk is het aantal patiënten dat minstens één exacerbatie heeft ontwikkeld, gedaald van 43,1% naar 22,0%. Die daling is gepaard gegaan met een tijdelijk verdwijnen van de gebruikelijke seizoenspiek. In 2021 is het aantal exacerbaties weer gestegen tot het niveau quo ante.
De toestand van de meeste patiënten die frequente of recidiverende exacerbaties hadden vertoond voor de pandemie, is tijdens de coronapandemie verbeterd. In Frankrijk heeft 85% van de patiënten die voordien recidiverende exacerbaties hadden vertoond, weinig of geen symptomen meer vertoond tijdens de pandemie. Omgekeerd heeft slechts 8% van de patiënten die voordien stabiel waren geweest, nieuwe episoden ontwikkeld.
Echte daling of minder aangifte?
Meerdere factoren kunnen die daling verklaren: minder luchtweginfecties door de barrièremaatregelen, betere therapietrouw, minder luchtvervuiling, meer griepvaccinatie. Een geringere aangifte of terughoudendheid om op spreekuur te gaan tijdens de eerste maanden van de pandemie kunnen niet worden uitgesloten. Mogelijk zijn de cijfers ook beïnvloed door een betere codering, die meer bepaald onderscheid maakt tussen een COVID-19 en een exacerbatie.
Om over na te denken
De pandemie heeft dus wel degelijk tijdelijk grote invloed gehad op de dynamiek van de exacerbaties. Dat moet tot nadenken stemmen. Zou het niet goed zijn bepaalde maatregelen (zoals het dragen van een masker in de winter of een intensievere follow-up van de behandeling) opnieuw in te voeren?
En in de toekomst?
Tijdens de covidpandemie is het aantal exacerbaties van COPD in vijf westerse landen sterk gedaald. In 2021 is de incidentie ervan weer gestegen. Die daling is gepaard gegaan met een duidelijke ruptuur van het gebruikelijke seizoensgebonden karakter, met name in de herfst en de winter. De meeste patiënten met recidiverende exacerbaties zijn verbeterd tijdens de pandemie, en er zijn maar zelden exacerbaties opgetreden bij de patiënten die voordien stabiel waren. Dat was zo in alle landen. Misschien moeten we de preventie en de surveillance van exacerbaties eens herzien?
Bron:
Martinez FJ et al. COPD Exacerbations Before and During COVID-19 in France, Germany, Italy, the UK and the US. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2024;19:1433-1445 - https://doi.org/10.2147/COPD.S451009
