Burnout en welzijn in de chirurgie: wat weten we en wat werkt?
Burn-out blijft hoog in de heelkunde en zet kwaliteit en veiligheid onder druk. Een scoping review gepubliceerd in september 2025 (1) nam 49 studies onder de loep om trends in welzijnsinterventies voor chirurgen en assistenten chirurgie te identificeren, tegen de achtergrond van de wereldwijd hoge burn-outcijfers bij artsen.
Zo rapporteerde het Medscape Physician Lifestyle Report 2017 (2) dat in hun bevraging 51% van artsen burn-out aangaf; bij chirurgische specialisten lag dat op 43–56%. Wat blijkt: chirurgen worden doorgaans structureel geacht zelf verantwoordelijk te zijn voor hun eigen welzijn.
Een overwegend Amerikaanse blik
Deze scoping review doorzocht studies die in het Engels waren geschreven en interventies evalueerden inzake welzijn, welbevinden, kwaliteit van leven, burn-out, stress of gelijkaardige termen, op voorwaarde dat arts-specialisten in opleiding (ASO chirurgie) en/of stafchirurgen samen meer dan 50% van de studiepopulatie uitmaakten.
De zoekstrategie leverde 9.979 hits op; 230 full-texts werden gescreend; 49 studies (2004–2022) werden geïncludeerd. De meeste studies kwamen uit Noord-Amerika (82%), voornamelijk de VS (78%), en speelden zich af in academische centra (84%).
Een vooral individualistische aanpak
Sinds 2015 verschuift de aandacht naar emotioneel welzijn en teamklimaat. Terecht, maar structurele verankering blijft de achilleshiel. Interventies richten zich vaak op het individu (mindfulness, stressreductie, vaardigheidstraining), en minder op het niveau van dienst of ziekenhuis. De meeste studies rapporteren gunstige signalen, maar vaak op basis van zelfrapportage en zonder duurzame opvolging. De resultaten zijn gemengd waar organisatie-aanpassingen werden onderzocht, zoals bv. ruimtelijke inrichting en ergonomie van de operatiekamer, dienstroosters en verdeling van rusttijden: sommige ergonomische ingrepen lijken te helpen, terwijl andere (zoals micropauzes) geen effect lieten zien.
Van ‘stoerheidsmentaliteit' naar gedeelde verantwoordelijkheid
De literatuur focust vooral op assistenten, terwijl stafchirurgen onderbelicht blijven (40 studies ‘resident-only', 6 ‘staff-only' en 3 ‘gemengd'). De onderzoekers stellen dat "deze discrepantie wijst op een blijvende, traditionele ‘stoerheids'-mentaliteit" en roepen op tot verandering. Als opstap kunnen interventies rond persoonlijke veerkracht laagdrempelig zijn, maar "ze verschuiven vaak de last naar zorgverleners en voegen nog een ‘afvinkvakje' toe aan de toch al drukke dagen van chirurgen."
Beperkingen
Als scoping review biedt de studie een brede inventaris, geen effect-meta-analyse. Veel studies zijn academisch en Noord-Amerikaans, en allemaal in het Engels. Daarnaast komen zelfgerapporteerde en niet-gevalideerde eindpunten vaak voor, wat de generaliseerbaarheid en de sterkte van conclusies beperkt. Er werd geregeld gewerkt met niet-gevalideerde meetinstrumenten, waardoor de vergelijkbaarheid afneemt; de Maslach Burnout Inventory (MBI, (3)) was wel het vaakst gebruikte gevalideerde instrument (22 studies).
Implicaties voor beleid en praktijk
Het bewijs wijst op het potentieel van welzijnsinterventies, maar echte vooruitgang vergt een stevigere methodologie én organisatiebrede verankering: til welzijn van individuele coping naar team- en systeemniveau.
Kies interventies die meer doen dan individuele coping. De onderzoekers formuleren het scherp in hun conclusie: "De prevalentie van op het individu gerichte interventies die mikken op emotioneel welzijn weerspiegelt de opvatting dat chirurgen zelf verantwoordelijk zijn voor hun welzijn. (…) Methodologisch degelijke interventiestudies met objectieve uitkomstmaten ontbreken en zijn nodig om een cultuur van gedeelde organisatorische verantwoordelijkheid voor het welzijn van chirurgen te faciliteren." Voor implementatie betekent dit: verbreed de focus naar stafchirurgen, borg interventies in organisatiebeleid en gebruik gevalideerde, bij voorkeur objectieve uitkomstmaten.
Bronnen:
- Yuen, et al. "Wellness interventions in surgery: a scoping review" Can J Surg September 25, 2025 68 (5) E376-E392; doi:doi.org/10.1503/cjs.009124.
- Peckham C. "Medscape lifestyle report 2017: race and ethnicity, bias and burnout" https://www.medscape.com/features/slideshow/lifestyle/2017/overview#page=2
- Maslach C, Jackson SE. "The measurement of experienced burnout." J Organ Behav. 1981;2:99–113.
Medscape lifestyle report 2017: race and ethnicity, bias and burnout
The measurement of experienced burnout†
