AxSpA: effect van eenzaamheid en psychosociale factoren op de ziekteactiviteit
Een Deense en een Nederlandse studie hebben informatie opgeleverd over het mentale en sociale welzijn van patiënten met een axSpA. Heeft eenzaamheid invloed op de ziekteactiviteit? Welke invloed heeft een combinatie van psychosociale factoren en centrale sensibilisering op de activiteit van een axSpA?
Een Deense groep heeft de prevalentie van eenzaamheid onderzocht bij patiënten met een inflammatoir reuma en de eventuele correlatie ervan met de ziekteactiviteit. De studie is in april 2025 gepubliceerd in Rheumatology.1
De auteurs zijn voor hun studie uitgegaan van de gegevens van een grote transversale studie bij 12 713 patiënten met reumatoïde artritis (RA), psoriatische artritis (PsA) of axiale spondyloartritis (axSpA) die in Denemarken woonden. Ze hebben daarbij verschillende sociale en demografische aspecten, de mentale gezondheid, de sociale contacten enz. tegen het licht gehouden. Eenzaamheid werd geëvalueerd met een vragenlijst. De ziekteactiviteit en de weerslag ervan (Patient Global Assessment, pijn, vermoeidheid, functionele hinder) werden geëvalueerd met de gebruikelijke schalen. De ziekteactiviteit van axSpA werd vooral gemeten aan de ASDAS (Ankylosing Spondylitis Disease Activity Score).
Eenzaamheid: circa een derde van de patiënten
Circa een derde van de patiënten was eenzaam: 31,6% van de patiënten met RA (95% BI: 30,5-32,6), 36,0% van de patiënten met PsA (95% BI: 34,0-38,0) en 36,3% (95% BI: 34-1-38,4) van de patiënten met een axSpA. De prevalentie van eenzaamheid was nog hoger (66,2 %;95% BI: 60,0-72,8) bij de depressieve patiënten met een axSpA.
De vorsers hebben een duidelijke dosis-responsrelatie vastgesteld tussen eenzaamheid en de ziekteactiviteit en tussen eenzaamheid en de impact van de ziekte. Bij de patiënten met veel pijn, vermoeidheid en functionele last bedroeg de prevalentie van eenzaamheid 40% tot 60%. De auteurs denken dat het waarschijnlijk gaat om een bidirectionele relatie en vinden dat bij de behandeling van inflammatoir reuma in het algemeen en axSpA in het bijzonder meer aandacht zou moeten worden besteed aan aspecten van het mentale welzijn.
Angst en depressie bij 34% van de patiënten met een axSpA
In eerdere studies die diezelfde Deense groep heeft uitgevoerd in dezelfde cohorte van 12 713 volwassenen met reumatoïde artritis (RA), psoriatische artritis (PsA) of axiale spondyloartritis (axSpA) (RMD Open, 2024), hebben ze een hoge prevalentie van angst en depressieve stoornissen bij die patiënten vastgesteld.2
De prevalentie was hoger bij patiënten met een axSpA (34,5 %, 95% BI: 32,4-36,6 %) dan bij RA-patiënten (22,1 %, 95% BI: 21,2-23,0 %). Bij subgroepanalyses was de prevalentie hoger bij vrouwen, patiënten jonger dan 55 jaar en patiënten bij wie de diagnose minder dan 3 jaar geleden was gesteld.
Centrale sensibilisering, psychosociale factoren en activiteit van axSpA
Een studie van Nederlandse vorsers (Groningen en Leeuwarden), die in juni 2025 is gepubliceerd in Rheumatology, heeft de correlaties en interacties tussen de ziekteactiviteit, centrale sensibilisering (afwijkende modulering van de pijn door het CZS), psychosociale factoren en de levenswijze onderzocht bij patiënten met een axiale spondyloartritis (axSpA).
Ze hebben daarbij vastgesteld dat de ziekte bij een aanzienlijk aantal patiënten met een axSpA die een ontstekingsremmer kregen, nog altijd erg actief was. Daaruit leiden ze af dat nog andere factoren moeten meespelen naast de ontsteking. Dat is de reden waarom ze die studie hebben uitgevoerd.
Ze hebben daarvoor de gegevens doorgenomen van 332 patiënten met een axSpA (59% mannen) met een gemiddelde ASDAS van 2,2 die hebben deelgenomen aan het cohortonderzoek Groningen Leeuwarden Axiale Spondyloartritis (GLAS). Centrale sensibilisering en de ziekteperceptie (indirect gerelateerd aan het psychische welzijn en het scholingsniveau) bleken significante invloed te hebben op de ziekteactiviteit (ASDAS) bij patiënten die werden behandeld wegens axSpA.
Bronnen:
- Vestergaard SB, Esbensen BA, Midtgaard J, et coll. Associations between loneliness, disease activity and disease impact in inflammatory arthritis: a nationwide cross-sectional study among more than 12 000 patients. Rheumatology (Oxford). 2025 Apr 1 https://doi.org/10.1093/rheumatology/keae471
- Vestergaard SB, Esbensen BA, Klausen JM, et coll. Prevalence of anxiety and depression and the association with self-management behaviour in >12 000 patients with inflammatory rheumatic disease: a cross-sectional nationwide study. RMD Open. 2024 Jan https://doi.org/10.1136/rmdopen-2023-003412
- Stan C Kieskamp, Yvonne van der Kraan, Suzanne Arends, et coll. Interrelationships of disease activity, central sensitization, psychosocial and lifestyle factors in axial spondyloarthritis, Rheumatology, Volume 64, Issue 6, June 2025. https://doi.org/10.1093/rheumatology/keaf102
Prevalence of anxiety and depression and the association with self-management behaviour in >12 000 patients with inflammatory rheumatic disease: a cross-sectional nationwide study
Interrelationships of disease activity, central sensitization, psychosocial and lifestyle factors in axial spondyloarthritis
