Ziekte van Alzheimer: zijn omega-3 belangrijker bij vrouwen?

Om redenen die nog onvoldoende begrepen zijn, worden vrouwen vaker door de ziekte van Alzheimer getroffen dan mannen. Een deel van dit fenomeen kan worden verklaard door de hogere levensverwachting bij vrouwen, maar de verhoogde kwetsbaarheid wordt ook leeftijdsonafhankelijk vastgesteld.

Een mogelijke verklaring ligt in het ‘lipidoom', de verzameling van alle lipiden in het menselijk lichaam – naar analogie met ‘genoom' en ‘transcriptoom'. Bovendien verschilt de lipidenstofwisseling tussen de seksen: enkele studies suggereerden een verband tussen LDL-cholesterol ("low-density lipoprotein"), het zogeheten ‘slechte' cholesterol, en het optreden van de ziekte van Alzheimer, met uiteenlopende risico's bij mannen versus vrouwen (1) (2).

Dat zou ook kunnen gelden voor andere lipiden, met name de omega-3-vetzuren, zo suggereren Asger Wretlind (King's College London) en collega's (3). Om de relatie tussen lipiden en de ziekte van Alzheimer verder te verkennen, analyseerden de onderzoekers het lipidoom van 841 oudere personen: met een goede neurocognitieve toestand (370 deelnemers), met lichte moeilijkheden (165), of met de ziekte van Alzheimer (306).

Op basis van deze biochemische analyses definieerde het team 11 lipidoomtypes, waarvan er vier geassocieerd waren met de ziekte van Alzheimer – maar uitsluitend bij vrouwen. Bij mannen leek geen van deze lipidoomtypes, noch enig specifiek lipide, samen te hangen met de aanwezigheid van de ziekte van Alzheimer of met lichte neurocognitieve stoornissen.

Bij vrouwen wees een meer gedetailleerde analyse uit dat een daling van de bloedspiegels van diverse onverzadigde lipiden (met name binnen de families van de fosfatidylcholinen, de fosfatidylethanolaminen en de triglyceriden) geassocieerd was met een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer. Omgekeerd hing een toename van verzadigde lipiden – vooral binnen de families van de fosfatidylcholinen en de fosfatidylethanolaminen – samen met de ziekte van Alzheimer. Geen van deze associaties werd bij mannen gevonden.

Al met al waren 32 lipiden bij vrouwen geassocieerd met de ziekte, bij mannen geen enkel. Volgens de onderzoekers "zou de associatie tussen meervoudig onverzadigde lipiden en de ziekte van Alzheimer bij vrouwen verband kunnen houden met het gehalte aan omega-3-vetzuren, zoals eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA), die aan het uiteinde van deze lipiden zijn ingebouwd. Vrouwen vertonen in het algemeen hogere omega-3-waarden dan mannen", wat kan verklaren dat het beschermend effect in het ene geslacht groter is dan in het andere.

"Meervoudig onverzadigde vetzuren zouden nodig kunnen zijn voor de vloeibaarheid van celmembranen, voor synaptische plasticiteit en voor de vorming en het transport van vesikels [die de neurotransmitters bevatten]," voegen de onderzoekers toe. Volgens hen bevestigt deze studie ook de noodzaak van stratificatie naar geslacht in onderzoeken naar de ziekte van Alzheimer, gezien de verschillende moleculaire mechanismen bij mannen en vrouwen.

Volgens Cristina Legido-Quigley, laatste auteur van de studie en eveneens onderzoeker aan King's College London, "suggereert dit onderzoek dat vrouwen in het bijzonder aandacht zouden moeten besteden aan hun inname van omega-3, via de consumptie van vette vis of via voedingssupplementen. Klinische proeven zijn echter nodig om te bepalen of het beïnvloeden van de lipidesamenstelling het beloop van de ziekte van Alzheimer kan wijzigen".

Bronnen:

1. Sex-specific associations between lipids and cognitive decline in the middle-aged and elderly: a cohort study of Chinese adults, Liu et al., Alzheimers Res Ther. 2020 Dec 7;12(1):164. doi: 10.1186/s13195-020-00731-1
2. Sex differences in the metabolome of Alzheimer's disease progression, González Zarzar et al., Front Radiol. 2022:2:782864. doi: 10.3389/fradi.2022.782864
3. Lipid profiling reveals unsaturated lipid reduction in women with Alzheimer's disease, Wretlind et al., Alzheimers Dement. 2025 Aug;21(8):e70512. doi: 10.1002/alz.70512