Slaapapneu verhoogt risico op (vasculaire) dementie
Wat als nachtelijke ademstops vandaag al toekomstige dementie kunnen voorspellen? In een groot Brits cohort van elektronische medische dossiers hing obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) samen met een licht verhoogd risico op dementie (alle oorzaken) en in het bijzonder op vasculaire dementie, terwijl de link met alzheimer onduidelijk bleef. Het potentiële effect van CPAP op het dementierisico moet verder onderzocht worden.
Dementie is wereldwijd de zevende doodsoorzaak en treft meer dan 55 miljoen mensen. In 2019 bereikte de ziektelast toegeschreven aan alzheimer en andere vormen van dementie (disability-adjusted life years, DALY's) ongeveer 25,3 miljoen jaren. Ongeveer 40% van de gevallen hangt samen met beïnvloedbare risicofactoren zoals een hoge BMI, verhoogde nuchtere glykemie, tabaksgebruik en consumptie van suikerhoudende dranken.
Tegen die achtergrond suggereert groeiend bewijs dat obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) het risico op cognitieve achteruitgang en dementie verhoogt. Daarom onderzocht een nieuwe studie 1, verschenen in Thorax, in een groot eerstelijnscohort of OSAS samenhangt met latere dementie en of CPAP hierin een rol speelt. Ze vermeldden een meta-analyse waarin slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen 26% meer kans gaven op cognitieve stoornissen. Sterker nog, bij ouderen met cognitieve problemen kon neuro-imaging zuurstofdesaturatie linken aan een dunnere temporale cortex.
In het open cohort van elektronische medische dossiers bij Britse huisartsen (CPRD GOLD/Aurum, 2000–2022) werden 193.600 personen met OSAS propensity-score-gematcht aan 536.701 controles zonder OSAS. De primaire uitkomst was dementie van alle oorzaken. Secundair werden vasculaire en alzheimerdementie onderzocht. De mediane follow-up bedroeg 4,0 jaar en subgroepanalyses omvatten leeftijd, geslacht, BMI en een CPAP-subgroep.
Een dominerend spoor: vasculaire dementie
De resultaten waren sprekend: OSAS was geassocieerd met een hoger risico op dementie van alle oorzaken (aHR 1,12; 95%-BI 1,07–1,17), met een uitgesproken signaal voor vasculaire dementie (aHR 1,29; 95%-BI 1,19–1,41). In absolute termen ontwikkelden 898 van 193.600 personen met OSAS vasculaire dementie over 1.140.686 persoonsjaren, wat overeenkomt met een ruwe incidentie van 0,79 per 1.000 persoonsjaren, tegenover 1.627 van 536.701 controles over 2.670.415 persoonsjaren, oftewel 0,61 per 1.000 persoonsjaren.
Voor alzheimerdementie werd geen duidelijk totaalverschil gezien na correcties (aHR 1,07; 95%-BI 0,99–1,16). Ruwe incidenties waren 0,81 per 1.000 persoonsjaren bij OSAS (920 gevallen) versus 0,83 bij controles (2.219 gevallen). Bij incident OSAS bleef een klein maar statistisch significant verhoogd risico op alzheimerdementie zichtbaar (aHR 1,09; 95%-BI 1,01–1,18).
Een algemeen verhoogd risico bij OSAS
De gematchte groepen waren vergelijkbaar in leeftijd, geslacht, etniciteit, socio-economische status en rook- en drinkstatus, maar de gemiddelde BMI lag hoger bij OSAS dan bij controles (33,7 versus 31,4) en comorbiditeiten kwamen in het algemeen iets vaker voor bij OSAS. Het verhoogde risico op dementie van alle oorzaken bleef aanwezig over leeftijden en BMI-categorieën, maar trad niet op bij vrouwen (aHR 1,05; 95%-BI 0,93–1,18). In de CPAP-subgroep verdween het effect van OSAS (aHR 0,99; 95%-BI 0,74–1,32) terwijl het dementierisico in gematchte controles wel statistisch significant bleef (aHR 1,12; 95%-BI 1,07–1,18).
Voor de praktijk betekent dit dat OSAS-patiënten, zeker bij cumulatie van cardiovasculaire risicofactoren, systematisch bevraagd mogen worden naar geheugen- en aandachtklachten en dat cardiovasculaire preventie centraal staat. Het vasculaire spoor is het duidelijkst, terwijl de relatie met alzheimer onzeker blijft. CPAP kan het risico mogelijk beïnvloeden, maar deze studie toont geen risicodaling aan.
Preventie in de praktijk
Omdat het onderzoek steunde op huisartsendossiers en niet alle beïnvloedende factoren precies kon meewegen, verdienen de resultaten een voorzichtige interpretatie. De generaliseerbaarheid geldt vooral voor in de eerste lijn herkende OSAS-gevallen.
Voor de praktijk dient een tijdige herkenning van OSAS, consequente risicoreductie (bloeddruk, lipiden, rookstop) en een doordachte indicatiestelling met goede therapietrouw voor CPAP waar aangewezen. De grootste winst ligt vandaag in een strak cardiovasculair beleid en zorgvuldige follow-up. Of CPAP het dementierisico effectief verlaagt, vergt prospectieve bevestiging.
Bron:
- Wang, Jingya et al. "Obstructive sleep apnoea syndrome and future risk of dementia among individuals managed in UK general practice." Thorax vol. 80,3 167-174. 17 Feb. 2025, doi:10.1136/thorax-2024-221810
