Reumatische aandoeningen en omgevingsfactoren: een overzicht

De studie is in mei 2025 gepubliceerd in Best Practice & Research: Clinical Rheumatology en is uitgevoerd door twee vorsers in de buurt van Milaan (Italië).¹ Doel van de studie: een overzicht opmaken van de belangrijkste omgevingsfactoren en hun link met de verschillende reumatische ziektes en met name reumatoïde artritis (RA), systemische lupus erythematosus (SLE), axiale spondyloartritis (axSpA), psoriatische artritis …

Gezien de vaststelling van een multifactoriële interactie onderstrepen de auteurs dat de specifieke bijdrage van de verschillende factoren beter tegen het licht moet worden gehouden. Hun overzicht van onze huidige kennis ad hoc is een eerste stap in die richting.

In eerdere studies is vastgesteld dat omgevingsfactoren een negatieve invloed of omgekeerd een beschermende werking uitoefenen op het ontstaan en de evolutie van bepaalde reumatische aandoeningen. Ze hebben de volgende omgevingsfactoren geanalyseerd: levenswijze, luchtvervuiling, ultravioletlicht en micro-organismen. 

Hier vindt u een overzicht van de tekst in groot formaat.

Er is veel onderzoek verricht naar de rol van roken. Roken blijkt te correleren met het ontstaan, de evolutie en de ernst van meerdere reumatische ziektes waaronder RA, SLE en de verschillende vormen van spondyloartritis. Daarbij spelen tal van mechanismen mee, die zich tegelijkertijd kunnen manifesteren of een synergetische werking hebben.

Ook de link tussen luchtvervuiling en reumatische ziektes is goed gedocumenteerd. We denken daarbij aan de "klassieke" luchtvervuilers: fijnstof (PM₁₀, PM_2,5), stikstofoxide …, maar ook aan chemische stoffen in suspensie in de lucht: gekristalliseerd siliciumdioxide, oplosmiddelen, asbest, metalen … Blootstelling aan die stoffen correleert met meerdere reumatische ziektes (SLE, RA ….). De belangrijkste onderliggende mechanismen zijn oxidatieve stress en ontsteking van de luchtwegen.

Wat de andere factoren betreft, zijn de zaken minder duidelijk. Alcohol bijvoorbeeld kan pro-inflammatoire effecten hebben, maar ook ontstekingsremmende en kan dus uiteenlopende en zelfs tegengestelde effecten hebben op het ontstaan en het verloop van reumatische aandoeningen.

Idem wat de blootstelling aan ultravioletlicht betreft: dat blijkt het risico op SLE te verhogen en het risico op RA te verkleinen.

Er is nog niet zoveel informatie over de rol van de voeding bij reumatische aandoeningen, vooral doordat de studies zijn uitgevoerd bij een beperkt aantal patiënten en erg heterogeen zijn.

Zoals bij andere aandoeningen wordt er volop onderzoek verricht naar de link tussen reumatische ziektes en het intestinale microbioom en micro-organismen in het algemeen. Dat onderzoek zal ongetwijfeld zeer verhelderend werken.

Infecties zijn een belangrijke risicofactor voor reumatische ziektes. Een infectie verwekt een reactie van het immuunsysteem, maar die zou ook andere T-cellen activeren en zo een auto-immuunreactie uitlokken.

Er staan ook allerhande virussen (Epstein-Barr, hepatitis C-virus, parvovirus B19, endogene retrovirussen ...) en bacteriën (Chlamydia trachomatis, Ureaplasma urealyticum, Mycoplasma pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, Salmonella enteritidis, Shigella, Yersinia enterocolitica, Campylobacter jejuni, Clostridium difficile) op de lijst van verdachten. Ze kunnen een auto-immuunrespons in gang zetten, die het ontstaan van een reumatische aandoening in de hand werkt.

Bron:

1. Stefano Rodolfi, Carlo Selmi, Environmental factors and rheumatic diseases, Best Practice & Research Clinical Rheumatology, Volume 39, Issue 2, 2025, 102053, ISSN 1521-6942, https://doi.org/10.1016/j.berh.2025.102053