COVID-19: Voorrang aan sociaal actieve leeftijdsgroepen niet altijd beste vaccinatiestrategie

De ministers van Volksgezondheid hebben donderdag gekozen voor een vaccinatiestrategie die voorrang geeft aan inwoners van woonzorgcentra, ouderen, volwassenen met onderliggende aandoeningen en mensen werkzaam in essentiële sectoren. Daarna volgt de rest van de bevolking.

Voor die belangrijke laatste groep zal de aanpak nog worden gedefinieerd "in functie van nieuwe wetenschappelijke inzichten", klonk het bij de werkgroep die de vaccinatiestrategie uitwerkt.

In ons land zullen de eerste coronavaccins toegediend worden begin januari, op een ogenblik dat wellicht vergelijkbaar is met de epidemiologische situatie in september: beperkt sociaal contact en in de marge van een opening van de scholen.

Data-analisten van de vakgroep data-analyse en wiskundige modellering van de UGent zien op basis van een simulatie op de tweede golf mogelijke voordelen in prioriteit voor mensen die doorgaans veel sociaal contact hebben. Dat kan leiden tot een minder snelle verspreiding van het virus dan wanneer de overheid in fase 2 voor een leeftijdsgebonden prioriteit van oud naar jong zou kiezen. "We zien voor die golf dat een vaccinatiestrategie met voorrang voor sociaal actieve leeftijdsgroepen tot een snellere daling van de hospitalisaties zou geleid hebben." 

Bij de start van een vaccinatiecampagne verliest elke toekomstige uitbraak van het coronavirus aan kracht omdat het aantal mensen dat vatbaar is voor het virus vermindert. Wie veel contact heeft met andere personen, draagt statistisch meer bij tot de verspreiding van het virus en het aantal besmettingen.

De onderzoekers vergeleken daarom twee vaccinatiestrategieën: een op basis van de leeftijd en een op basis van het aantal sociale contacten van een leeftijdscategorie.

Dertigjarigen krijgen in het tweede geval eerst een vaccin, 40-jarigen volgen, daarna komen tieners en vervolgens twintigers. De leeftijdscategorie 50 tot 60-jarigen heeft de volgende prioriteit en kinderen jonger dan 10 zijn als volgende aan de beurt.

Toch is de context waarin een vaccinatiecampagne wordt opgestart belangrijk, omdat het gedrag van de bevolking ook een essentiële rol speelt. Bij pre-epidemisch contactgedrag is het wél beter om ouderen eerst te vaccineren. In dat geval is de bevolking nog zo sterk gemengd dat het virus nog altijd relatief snel bij de ouderen komt, met een zwaardere dodentol tot gevolg.

Omdat het nog niet helemaal duidelijk is hoe de toekomstige vaccinatie-operatie er zal uitzien, waren de onderzoekers wel gedwongen tot enkele veronderstellingen. Het model gaat ervan uit dat zowat 10.000 inwoners per dag gevaccineerd zouden kunnen worden en dat het vaccin 90 procent effectiviteit kent, zoals enkele fabrikanten van toekomstige vaccins hebben gecommuniceerd. Het is ook mogelijk dat er een verschil is in effectiviteit volgens de leeftijd, maar dat hebben de onderzoekers buiten beschouwing gelaten, omdat daarover nog onvoldoende informatie beschikbaar is.

Toch liggen de resultaten in lijn van andere studies die concluderen dat het eerst vaccineren van de meest actieve bevolkingsgroepen de besmettingscurve snel doet dalen. Terwijl het eerst vaccineren van risicogroepen het aantal doden snel doet dalen.

Professor Jan Baetens en doctoraal onderzoeker Jenna Vergeynst beklemtonen daarom het belang van een 'combinatiestrategie'. "Na het vaccineren van de prioritaire groepen in fase 1 moeten we proberen om zowel de besmettingscijfers als het aantal overlijdens tegelijkertijd zo snel mogelijk te doen dalen", leggen ze uit. "Dit zou kunnen door een strategie uit te werken waarin de vaccins in fase 2 initieel worden verdeeld over de sociaal actiefste leeftijdsgroep en de oudste nog niet gevaccineerde groep. Ziekteverspreidingsmodellen kunnen hier zeer nuttige inzichten opleveren."

Premier Alexander De Croo gaf woensdag mee dat de eerste vaccins in België waarschijnlijk vanaf 5 januari beschikbaar zullen zijn.