Beleid bij acute diarree: een memo over wat je moet doen … en wat je niet mag doen
Nu de zomer eraan komt, eten we anders en trekken we naar meer of min exotische bestemmingen. Een mooie gelegenheid om even de richtlijnen voor het beleid bij acute diarree, de rode vlaggen, het nut van een microbiologisch onderzoek en behandeling met antibiotica in herinnering te brengen. De richtlijnen van de IDSA en het ACG zijn erg nuttig, maar worden te weinig gevolgd. Veel patiënten krijgen antibiotica hoewel dat niet nodig is.
Volgens de CDC worden jaarlijks in de Verenigde Staten bijna 50 miljoen gevallen van diarree geregistreerd. De kosten daarvan worden geraamd op 150 miljoen USD. Diarree is een belangrijke reden voor consultatie en ziekenhuisopname. Acute diarree wordt gedefinieerd als ≥ 3 zachte tot vloeibare stoelgangen per dag gedurende minder dan 7 dagen, over het algemeen samen met buikpijn, krampen en soms nausea en braken. Infectieuze diarree wordt veroorzaakt door virussen, bacteriën, parasieten, wormen … Het probleem is dat je met heel veel zaken rekening moet houden: de aard van de pathogeen, het type blootstelling (voeding, reis, vrijetijdsbesteding …), de snelheid van optreden en de ernst van de symptomen, het profiel van de patiënt (leeftijd, comorbiditeit, lopende behandeling, levenswijze ….) en speciale oorzaken, waarvoor het advies van een gastro-enteroloog wenselijk is.
Welke patiënten?
Acute diarree komt typisch voor bij mannen of vrouwen van gemiddeld 30 jaar. Gemiddeld duurt de diarree 1,6 dagen. 77% van de patiënten heeft buikpijn, 55% moet braken, 14% heeft koorts, slechts 0,8% vertoont comorbiditeit en 14% is op reis geweest. Pasgeborenen, zwangere vrouwen , 65-plussers, fragiele, immunodeficiënte patiënten, dialysepatiënten en patiënten met comorbiditeit (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa …) of een prothese (hartklep, kunstgewricht …) lopen het hoogste risico. Je moet bij de anamnese polsen naar de levenswijze, de eetgewoontes, reizen, de sociale leefwereld, de werkplaats (ziekenhuis, crèche, woon-zorgcentrum …) en een eventuele behandeling (antibiotica, chemotherapie …).
Microbiologisch onderzoek?
Volgens de richtlijnen van het American College of Gastroenterology is een microbiologisch onderzoek meestal niet nodig, maar is dat wel te overwegen bij immunogedeprimeerde patiënten, 65-plussers en in geval van hoge koorts (≥ 38,3 °C gedurende ≥ 72 uur), bloederige diarree, uitdroging, lang aanhoudende of persisterende symptomen (≥ 7 dagen), als de diagnose niet duidelijk is, of als het microbiologisch onderzoek onverwachte uitkomsten geeft. De diarree kan worden veroorzaakt door bacteriën (Shigella spp, Campylobacter spp, Salmonella en entero-invasieve E. coli), virussen (rotavirus en norovirus), protozoa (Giardia lamblia, Entamoeba histolytica..) en wormen (Ascaris ...).
Al dan niet antibiotica?
Systematische toediening van antibiotica wordt ontraden. De meeste gevallen van infectieuze acute diarree genezen immers vanzelf. Antibiotica kunnen worden overwogen bij vatbare patiënten, als de symptomen ernstig zijn of als de klinische situatie na 3-7 dagen nog verergert. Empirische toediening van antibiotica (azitromycine 500 mg 1 x/d gedurende 3 dagen of eenmaal 1 g) is gewettigd in specifieke situaties, meestal op grond van een microbiologisch onderzoek. In een studie bij 676 patiënten die na een consultatie op de spoedafdeling weer naar huis zijn gestuurd, heeft 26% een voorschrift voor antibiotica gekregen en bij 28% was dat ten onrechte. Voorspellers van het voorschrijven van antibiotica waren koorts (OR = 3,52), leukocytose (OR = 1,72) en een hogere leeftijd (OR = 1,16). Uitgedroogde patiënten, patiënten met comorbiditeit en patiënten met bloederige diarree hebben vaker antibiotica gekregen. Bij 12,4% van de patiënten werd een microbiologisch onderzoek aangevraagd en bij 11,7% een beeldvormingsonderzoek. De bijdrage daarvan was beperkt (< 10%), maar dat heeft wel de kosten opgedreven.
Bron:
Jabak S, et al. Journal of International Medical Research. 2022;50(8). doi:10.1177/03000605221115385
