Axiale gewrichtspsoriasis: beter kennen, beter detecteren, beter behandelen
Bij patiënten met een psoriatische artritis wordt weinig gezocht naar aantasting van het axiale skelet. Axiale gewrichtspsoriasis (axPsA) leunt dicht aan tegen axiale spondyloartritis, maar vertoont toch een aantal specifieke kenmerken, met name wat de respons op de behandeling betreft. Daarom is het zo belangrijk axPsA tijdig te diagnosticeren. Meerdere recente studies reiken nieuwe informatie daaromtrent aan.
Axiale gewrichtspsoriasis (axPsA) is voor het eerst beschreven in 1973 door Moll & Wright. Bij gebrek aan consensus over een duidelijke definitie is er soms wat discussie: "Is axiale gewrichtspsoriasis een aparte entiteit of moet je dat beschouwen als een axiale spondyloartritis (axSpA) bij een patiënt met psoriasis?" Amerikaanse auteurs hebben de literatuur doorgenomen en hebben een overzichtsartikel daarover gepubliceerd in Revue du Rhumatisme in mei 2024.1
Volgens meerdere studies wordt onvoldoende gezocht naar axiale gewrichtspsoriasis. Nochtans vertonen 25-70% van de patiënten met een al lang bestaande psoriatische artritis (PsA) en 5-28% van de patiënten met een pas gediagnosticeerde PsA ook afwijkingen van het axiale skelet. Volgens een Canadese studie heeft 36% van de patiënten met gewrichtspsoriasis een axPsA.
Axiale gewrichtspsoriasis gelijkt sterk op axiale spondyloartritis, maar vertoont toch een aantal specifieke radiografische en klinische tekenen. Beeldvorming toont over het algemeen asymmetrische syndesmofyten, vooral van de halswervels, en minder vaak een sacro-iliitis. Patiënten met een axiale PsA zijn ouder en klagen minder van inflammatoire rugpijn. Bij beide aandoeningen is er een overexpressie van de IL-23/IL-17-as. IL-23-antagonisten zijn niet effectief bij axiale spondyloartritis, maar zouden volgens recente studies wel werken bij een axiale gewrichtspsoriasis. Verder onderzoek is wenselijk om dat verder te documenteren. Hopelijk zal dat uitmonden in een beter inzicht in axPsA en een betere behandeling.
Enthesitis en jongere leeftijd
Griekse vorsers hebben een multicentrische studie uitgevoerd waarin ze de klinische fenotypes van patiënten met een axiale gewrichtspsoriasis hebben onderzocht en eventuele correlaties (en risicofactoren) hebben opgespoord.2 De studie is in maart 2025 gepubliceerd in Rheumatology.2
238 (25,8%) van de 922 patiënten met een psoriatische artritis die in 2022 werden gerekruteerd in diensten voor reumatologie, hadden een axPsA (gemiddelde leeftijd 55,5 jaar, 51% vrouwen). 101 patiënten (42%) met een axiale gewrichtspsoriasis hadden een sacro-iliitis, bij 75 patiënten (32%) was de wervelkolom aangetast en 26% vertoonde beide.
De patiënten met een axPsA vertoonden minder vaak een perifere artritis op het ogenblik dat de diagnose werd gesteld, waren vaker HLA-B27-positief en hadden vaker een voorgeschiedenis van enthesitis en chronische inflammatoire darmaandoeningen.
Een sacro-iliacale axPsA correleerde met een jongere leeftijd (OR 0,97, 95% BI: 0,94-0,99) en een enthesitis op het ogenblik dat de diagnose werd gesteld (OR 3,37, 95% BI: 1,66-6,82). 35% van de patiënten met een axiale gewrichtspsoriasis vertoonde geen radiografische afwijkingen van axPsA (vaker vrouwen [OR: 2,59] en jongere patiënten [OR: 0,96] dan de patiënten met een radiografische axPsA).
De BASDAI en de ASDAS blijven nuttig
In april 2024 is in Rheumatology Advances in Practice een internationale studie gepubliceerd die de relevantie van de BASDAI-score en de ASDAS bij de evaluatie van axiale aantasting bij patiënten met een gewrichtspsoriasis heeft onderzocht.3 De auteurs concluderen dat bij gebrek aan een tool die specifiek is voor axPsA, de axiale afwijkingen bij axPsA goed kunnen worden beoordeeld naar de BASDAI-score en de ASDAS, die in feite zijn ontworpen voor axiale spondyloartritis.
Detectie in de dermatologie?
Een Italiaanse studie, die in augustus 2024 is gepubliceerd in Rheumatology, heeft een originele strategie voor vroege detectie van axPsA geëvalueerd.4 In een Italiaanse cohorte van patiënten ≥ 18 jaar met psoriasis hebben dermatologen de DCS-vragenlijst (Dermatologist-centred screening) ingevuld om de patiënten op te sporen die het best door een reumatoloog zouden worden geëvalueerd. Op grond van die vragenlijst werd 46% van de patiënten naar een reumatoloog verwezen en kon een axPsA in een vroeg stadium worden gediagnosticeerd bij 29% van de patiënten.
Bronnen:
- Patrick Yousif, Vicky Nahra, Muhammad A Khan, et coll., Rhumatisme psoriasique axial : caractéristiques de la maladie, pathogenèse et controverses autour du traitement, Revue du Rhumatisme, Volume 91, Issue 3, 2024, https://doi.org/10.1016/j.rhum.2023.12.003
- Vassilakis KD, et coll. Identification and characteristics of patients with axial psoriatic arthritis: clinical, phenotypic, and imaging associations. Rheumatology (Oxford). 2025 Mar. https://doi.org/10.1093/rheumatology/keaf137
- Baraliakos X, Gladman DD, Chakravarty SD, et coll. BASDAI versus ASDAS in evaluating axial involvement in patients with psoriatic arthritis: a pooled analysis of two phase 3 studies. Rheumatol Adv Pract. 2024 Apr. https://doi.org/10.1093/rap/rkae058
- Luchetti Gentiloni MM, Paci V, Cimaroli I, Agostinelli A, et coll., The ATTRACT study: screening for the early identification of axial psoriatic arthritis in a cohort of Italian psoriatic patients. Rheumatology (Oxford). 2024 Aug . https://doi.org/10.1093/rheumatology/kead566
Identification and characteristics of patients with axial psoriatic arthritis: clinical, phenotypic and imaging associations
BASDAI versus ASDAS in evaluating axial involvement in patients with psoriatic arthritis: a pooled analysis of two phase 3 studies
The ATTRACT study: screening for the early identification of axial psoriatic arthritis in a cohort of Italian psoriatic patients
