Slaapproblemen in huidige, jachtige maatschappij: verder kijken dan zelfrapportage
Aan de hand van een bestaande Franse versie van een vragenlijst wilden Roemeense onderzoekers in hun land kijken welke positieve en negatieve factoren een invloed op de slaap hadden, met Roemenië als voorbeeld van een “jachtige maatschappij”. Ze zijn erin geslaagd die factoren op te lijsten aan de hand van zelfrapportage, maar meer genuanceerde klinische (en objectieve) assessments zijn nodig omdat wellicht niet iedereen correct haar of zijn slaapkwaliteit inschat.
In onze jachtige maatschappij hebben werk, sociale verplichtingen en digitaal entertainment een negatieve impact op onze slaap. Eerdere studies bevestigden reeds de verbanden tussen een kortere slaapduur en een verminderde slaapkwaliteit door lange werktijden, een sedentaire levensstijl, het gebruik van digitale apparaten en omgevingsfactoren. Niet voor niks heeft de Wereldgezondheidsorganisatie technologieverslaving als een specifieke aandoening aangemerkt.
Welke impact heeft dit allemaal op onze slaappatronen? Deze Roemeense onderzoekers wilden dit in hun eigen land nagaan, dat gekend is voor lange werkweken, een hoge vraag naar binnenlandse arbeid en een technologisch landschap dat snel evolueert. Voor deze studie gebruikten de auteurs de Roemeense vertaling van een Franse vragenlijst die eerder in Frankrijk voor eenzelfde doel werd gebruikt. Het waren pneumologen die de enquêtes doorstuurden en de 835 respondenten hebben deze vragen in de periode februari 2019 - januari 2020 beantwoord, net voor de COVID-19-pandemie losbarstte. Ze peilden naar zowel afhankelijke (heb je voldoende slaap, hoe is je slaapkwaliteit, …) als naar onafhankelijke (sociaal-demografische gegevens, levensstijl, ….) variabelen.
Niet slapen met je huisdier
De gemiddelde slaapduur van de deelnemers bedroeg 7,1 uur op weekdagen en 8,1 uur tijdens weekeindes en vakanties, met een gemiddeld dagelijks tekort aan slaap van 0,8 uur. Perceptie van slaapkwaliteit werd beïnvloed door levensstijl, omgevings- en medische factoren. De multivariate analyse liet zien dat de zelfgerapporteerde slaapkwaliteit niet altijd overeenkomt met objectieve slaapgerelateerde voorspellende factoren. Iets meer dan de helft (52%) van de respondenten beoordeelde zijn/haar slaap als ‘goed', terwijl 28% enigszins last had van slapeloosheid, waarvan 15% op frequente basis. Niet verwonderlijk was er een lange lijst van factoren die negatief inwerkten op de slaap. Nachtdiensten, het vrouwelijke geslacht, het samen slapen met huisdieren en een slechte balans tussen werk en privé verhoogden het risico op slaapproblemen. Vrouwen rapporteerden significant meer verlies aan slaap en meer slapeloosheid, in lijn met eerdere studies die genderverschillen koppelden aan hormonale fluctuaties en zorgverantwoordelijkheden.
Verder was er een verband tussen een hogere opleiding en kortere waargenomen slaapduur en een meer uitgesproken gevoel van een tekort aan slaap. Hoewel overmatige blootstelling aan het scherm geassocieerd was met slechtere slaapresultaten, was het effect minder uitgesproken na verwerking van bijkomende variabelen. Ook medische aandoeningen en het gebruik van geneesmiddelen speelden een grote rol. Zo zorgde het gebruik van slaap- en pijnmedicatie er paradoxaal genoeg voor dat de slaapoutcome bij deze respondenten slechter was, volgens de auteurs wellicht door onderliggende aandoeningen of afhankelijkheid van deze medicatie. De responsbias, door de zelfrapportage, was een belangrijke beperking en het cross-sectionele ontwerp liet niet toe causale verbanden te leggen.
De auteurs besloten als volgt: "Toekomstige studies moeten eveneens de rol van culturele invloeden op slaapgedrag onderzoeken en de wisselwerking tussen het gebruik van technologie en slaapresultaten grondiger onderzoeken".
Bron:
Sleep and modern life: a population-based study. Sci Rep. 2025 Jul 30;15(1):27763. doi: 10.1038/s41598-025-13405-5.
