Rookstop bij zwangerschap: sterke motivatie, maar zwakke begeleiding

Gemiste kans bij driekwart van de vrouwen

In een Zwitsers ziekenhuiscohort blijkt dat de motivatie om het rookgedrag te veranderen niet ontbreekt, maar de begeleiding wel. Van de 262 zwangere vrouwen rapporteerden 7,6% tabaksgebruik tijdens de zwangerschap en 3,8% het gebruik van cannabinoïden (uitsluitend CBD).

Onder de rooksters wilde 31,6% stoppen en 36,8% verminderen; 26,3% wilde niets veranderen. Nochtans gaf slechts één op vier tabaksgebruikers aan rookstopcounseling te hebben gekregen. Het patroon is duidelijk: de wil is er, maar de ondersteuning blijft achter.

Specifieke populatie

De prevalenties werden onderzocht van tabaksproducten (sigaretten, verwarmde tabak, rookloze producten zoals snus), elektronische nicotineafgiftesystemen (ENDS), nicotinevervangtherapie (NRT) en cannabinoïden (CBD/THC) bij vrouwen van een gemiddelde leeftijd van 31,35 ± 5,11 jaar en mediaan 34,9 weken zwangerschap.

Het gaat om een monocentrische, beschrijvende cross-sectionele survey bij zwangere vrouwen tijdens routineconsulten in het ziekenhuiscentrum Biel (Spitalzentrum Biel) tussen februari en mei 2023. De analyse omvatte 262 volledig anonieme antwoorden.

De cijfers schetsen een ontluisterend beeld

Tabaksgebruik kwam voor bij 7,6%, vrijwel volledig als sigaretten (7,3%) terwijl verwarmde tabak zelden werd gemeld (0,4%). ENDS bleken schaars (0,8%) en traden meestal op in combinatie met sigaretten. NRT werd nog minder gebruikt (0,4%). Cannabinoïdengebruik bedroeg 3,8% en betrof uitsluitend CBD; er werd geen THC > 1% gerapporteerd en geen co-consumptie met tabak.

Per trimester lag tabaksgebruik hoger in het tweede dan in het derde (10,3% versus 5,5%); voor CBD gold hetzelfde patroon (5,1% versus 2,8%). Van de sigarettenrooksters wilde 31,6% volledig stoppen en 36,8% verminderen, terwijl 26,3% geen verandering nastreefde. Toch ontving slechts 25% van de tabaksgebruikers rookstopcounseling, één persoon kreeg NRT voorgesteld, en farmacotherapie kwam niet voor. In een gevoeligheidsanalyse – waarbij alle non-responders als rokers werden meegeteld – steeg de geschatte tabaksprevalentie zelfs tot 11,8%.

Beperkingen

Deze bevindingen komen uit één centrum met een beperkte steekproef en steunen op zelfrapportering, wat onderrapportering kan inhouden (onder meer voor THC). Sociaaldemografische determinanten werden niet geanalyseerd, en het beschrijvende, cross-sectionele design laat geen uitspraken toe over verloop of causaliteit. Bovendien werd de vorm of toedieningsroute van CBD niet bevraagd. Elke interpretatie vraagt dus om voorzichtigheid.

Van intentie naar interventie

Maak systematisch en niet-stigmatiserend screenen op tabak, ENDS, NRT en cannabinoïden een vast onderdeel van elk prenataal consult, en bied rookstopcounseling standaard aan – zeker gezien de uitgesproken bereidheid bij een deel van de rooksters om te stoppen of te verminderen. De onderzoekers wijzen erop dat anonieme, digitale ondersteuning (bijvoorbeeld via een app) drempels kan verlagen en zowel rapportering als begeleiding kan stimuleren.

Deze cijfers tonen geen randfenomeen, maar een reële kans om gezondheidswinst te boeken tijdens de zwangerschap. De motivatie bij een aanzienlijk deel van de rooksters is aanwezig; het is aan de zorg om die wil om te zetten in actie met systematische, niet-stigmatiserende screening en standaard rookstopcounseling. Zo kan elke consultatie uitgroeien tot een concreet moment waarop motivatie wordt vastgehouden, ondersteuning wordt geboden en de gezondheid van moeder en kind tastbaar kan verbeteren.

Bron:

1. Kandhasamy, Sreemanjari et al. "Tobacco, electronic nicotine delivery system, nicotine replacement therapy, and cannabinoid use during pregnancy: A descriptive cross-sectional survey." PLOS One vol. 20,9 e0332961. 25 Sep. 2025, doi:10.1371/journal.pone.0332961