Het gordelroosvaccin zou de progressie van leeftijdsgebonden dementie vertragen
Naast het preventieve effect op leeftijdsgebonden dementie zou het vaccin tegen het varicella-zostervirus (VZV) ook hun progressie kunnen vertragen bij mensen die er al aan lijden, zo suggereert een studie die is gepubliceerd in het tijdschrift Cell.
In 2025 toonde een studie in Wales aan dat bij mensen die tegen VZV waren gevaccineerd de incidentie van leeftijdsgebonden dementie 20% lager lag (1). Dit werk, bevestigd door een Australische studie (2), vormt een opmerkelijke vooruitgang in de strijd tegen de ziekte van Alzheimer: in november 2025 oordeelde een consortium van experts dat gordelroosvaccinatie de meest veelbelovende piste was tegen leeftijdsgebonden dementie (3).
Een sterk punt van dit onderzoek is het gebruikte protocol: een studie in reële omstandigheden, die in de praktijk de selectiebias uitsluit die samenhangt met vaccinatie op vrijwillige basis. In 2013 beslisten de Welshe autoriteiten om het gordelroosvaccin aan te bieden aan iedereen van 70 tot 80 jaar. Zo kwamen mensen die op of na 2 september 1933 geboren waren in aanmerking voor vaccinatie, terwijl wie tot en met 1 september 1933 geboren was dat niet was. De onderzoekers analyseerden het effect van vaccinatie bij personen die net na die datum geboren waren, in vergelijking met wie net ervoor geboren was.
Hoe overtuigend ook, de studie liet niet toe vast te stellen in welke fase het eventuele preventieve effect optrad. "Het vaccin zou het ontstaan van milde cognitieve stoornissen kunnen vertragen, of de overgang daarvan naar dementie, of zelfs (door diagnostische vertragingen in het zorgsysteem) de verschuiving van niet-gediagnosticeerde dementie naar gediagnosticeerde dementie," legt het team van Pascal Geldsetzer van Stanford University (Californië) uit.
In hun nieuwe studie, uitgevoerd in dezelfde Welshe cohort, suggereren de onderzoekers dat dit effect zich voordoet tijdens het volledige proces van cognitieve achteruitgang (4). Om dat te tonen analyseerden ze twee groepen: enerzijds bijna 283.000 deelnemers die op 1 september 2013 (de knipdatum voor vaccinatiegeschiktheid) aanvankelijk geen cognitieve stoornissen hadden; anderzijds 14.350 personen bij wie op die datum al een dementie was vastgesteld.
Voor elk van beide groepen herhaalden ze de strategie uit de eerste studie (gevaccineerd versus niet gevaccineerd, met geschiktheid op basis van geboortedatum). Bij de eerste groep analyseerden ze het optreden van milde cognitieve stoornissen; bij de tweede groep de overlijdens die aan dementie gerelateerd waren.
In de eerste groep ontwikkelde 7,3% van de personen cognitieve stoornissen tijdens negen jaar opvolging, maar bij de in aanmerking komende en gevaccineerde personen was het vaccin geassocieerd met een daling van de incidentie met 3,1 procentpunt. In de tweede groep, die van personen met een reeds bestaande leeftijdsgebonden dementie, overleed 49,1%, maar vaccinatie bij in aanmerking komende personen verlaagde die incidentie met 29,5 procentpunt.
De resultaten wijzen op een grotere werkzaamheid bij verder gevorderde dementie, evenals bij ‘gemengde' dementie, in vergelijking met de ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie. Volgens de onderzoekers "suggereert deze studie dat gordelroosvaccinatie de progressie gedurende het hele ziekteverloop vertraagt of voorkomt. [Door het gebruikte protocol] toont ze aan dat dit effect zeer waarschijnlijk causaal is, veel beter dan standaard epidemiologische studies dat zouden kunnen."
In beide groepen was het effect sterker bij vrouwen dan bij mannen—bij wie wel een positieve, maar niet-significante trend werd gezien. Dat kan verschillende verklaringen hebben: ten eerste zouden de mechanismen die bij dementie betrokken zijn tussen vrouwen en mannen kunnen verschillen; ten tweede is de incidentie van gordelroos hoger bij vrouwen. Verschillende studies toonden aan dat de indirecte effecten van vaccins (naast de bescherming tegen de beoogde ziekteverwekker) sterker uitgesproken zijn bij vrouwen (5).
Bronnen:
- A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia, Eyting et al., Nature. 2025 May;641(8062):438-446. doi: 10.1038/s41586-025-08800-x
- Herpes zoster vaccination and dementia occurrence, Pomirchy et al., JAMA. 2025 Jun 17;333(23):2083-2092. doi: 10.1001/jama.2025.5013
- Drug repurposing for Alzheimer's disease: a Delphi consensus and stakeholder consultation, Corbett et al., Alzheimers Res Ther. 2025 Nov 18;17(1):237. doi: 10.1186/s13195-025-01895-4
- The effect of shingles vaccination at different stages of the dementia disease course, Xie et al., Cell. 2025 Dec 11;188(25):7049-7064.e20. doi: 10.1016/j.cell.2025.11.007
- Implications of non-specific effects for testing, approving, and regulating vaccines, Benn et al., Drug Saf. 2023 May;46(5):439-448. doi: 10.1007/s40264-023-01295-3
Herpes Zoster Vaccination and Dementia Occurrence
Drug repurposing for Alzheimer's disease: a Delphi consensus and stakeholder consultation
The effect of shingles vaccination at different stages of the dementia disease course
Implications of Non-Specific Effects for Testing, Approving, and Regulating Vaccines
