Chronische inflammatoire darmaandoeningen en pancreatitis: een oorzakelijk verband?
Volgens eerdere studies bestaat er een oorzakelijk verband tussen chronische inflammatoire darmaandoeningen en acute of chronische pancreatitis. Bij de interpretatie van die studies moet je echter rekening houden met vertekenende factoren zoals een behandeling met corticosteroïden en metabole comorbiditeit. Vorsers hebben een mendeliaanse-randomisatiestudie uitgevoerd om het effect van een genetische variant te evalueren in plaats van het effect van de daarmee samenhangende modificeerbare risicofactor. Zo’n studie heeft dan ook meer bewijskracht dan zuivere observatieonderzoeken. Wat kunnen we daaruit concluderen?
De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn auto-immune darmziektes, waarbij ook de huid, de slijmvliezen, de lever, de galwegen en de alvleesklier kunnen worden aangetast, wat nogal eens wordt vergeten. Bij patiënten met chronische inflammatoire darmaandoeningen zijn afwijkingen van de ductus pancreaticus en exocriene pancreasinsufficiëntie gerapporteerd. Maar de studies die een oorzakelijk verband beschrijven tussen chronische inflammatoire darmaandoeningen en acute of chronische pancreatitis, zijn toch niet heel overtuigend gebleken doordat onvoldoende rekening is gehouden met vertekenende factoren. Dat is nochtans niet onbelangrijk. De incidentie van acute pancreatitis wordt geraamd op 13-45/100 000 inwoners per jaar. De morbiditeit en de mortaliteit zijn hoog en een acute pancreatitis kan gemakkelijk evolueren naar een chronische pancreatitis met een hoog overlijdensrisico.
Een originele studieopzet
De vorsers hebben een mendeliaanse-randomisatiestudie uitgevoerd om de gegevens beter te kunnen interpreteren.(1) Ze hebben het effect van een genetische variant geanalyseerd in plaats van het effect van een daarmee samenhangende modificeerbare risicofactor (zoals alcohol drinken). Bij mendeliaanse randomisatie wordt een willekeurige attributie van een blootstelling gesimuleerd zoals je zou kunnen doen in een gerandomiseerde, gecontroleerde studie die de proefpersonen selecteert volgens hun genetische kenmerken. De vooraf bestaande genetische variant staat los van vertekenende factoren. Daardoor kan je een oorzakelijk verband tussen blootstelling aan een modificeerbare factor en een ziekte vaststellen met een sterkere bewijskracht dan in een observatieonderzoek.
Een bewezen link
De vorsers hebben met mendeliaanse randomisatie van genoomwijde associatiestudies (GWASS) onderzocht of chronische inflammatoire darmaandoeningen het risico op pancreatitis via genetische factoren verhogen en omgekeerd. Ze zijn daarbij uitgegaan van twee gegevensbanken, waaronder de IIBDGC, waarin ze 31 665 patiënten met een chronische inflammatoire darmaandoening hebben geselecteerd (13 768 patiënten met een colitis ulcerosa en 17 897 met een ziekte van Crohn), die ze hebben vergeleken met meer dan 800 000 controlepersonen. De diagnose van chronische inflammatoire darmaandoening werd gebaseerd op radiologische, endoscopische en pathologisch-anatomische gegevens en die van pancreatitis werd gebaseerd op de ICD-10-classificatie. Een chronische inflammatoire darmaandoening bleek te correleren met een hoger risico op acute en chronische pancreatitis (OR = 1,050). Colitis ulcerosa correleerde met een hoger risico op acute en chronische pancreatitis en de ziekte van Crohn correleerde enkel met een hoger risico op acute pancreatitis. De vorsers hebben geen oorzakelijk verband gevonden tussen een ziekte van Crohn en chronische pancreatitis. Omgekeerd zou een acute pancreatitis kunnen correleren met een lager risico op chronische inflammatoire darmaandoeningen en de ziekte van Crohn (OR respectievelijk 0,880 en 0,830, p = 0,003). Er is geen negatieve correlatie vastgesteld tussen acute pancreatitis en colitis ulcerosa noch tussen een chronische pancreatitis en een chronische inflammatoire darmaandoening.
Misschien zoeken naar acute en chronische pancreatitis?
Patiënten met een ziekte van Crohn of colitis ulcerosa lopen een hoger risico op acute pancreatitis en patiënten met colitis ulcerosa lopen ook een hoger risico op chronische pancreatitis. Een verrassende bevinding, die echter mogelijk te maken heeft met de link tussen de pancreas en de darmen.
In die studie hebben de vorsers een methode toegepast die het effect van vertekenende factoren zoals de inname van corticosteroïden en alcoholgebruik uitsluit. De vraag is nu: "Wat zijn de onderliggende mechanismen?"
Misschien een reden om routinegewijs te zoeken naar pancreatitis bij patiënten met een chronische inflammatoire darmaandoening om vooruit te lopen op eventuele complicaties elders.
Bron:
- Fang LH, Zhang JQ, Huang JK, Tang XD. Inflammatory bowel disease increases the risk of pancreatitis: a two-sample bidirectional Mendelian randomization analysis. BMC Gastroenterol. 2025 Jan 11;25(1):13. doi: 10.1186/s12876-024-03571-7. PMID: 39799299; PMCID: PMC11725204.
