Type 2-diabetes op jonge leeftijd: speelt foetale programmering een rol?

Type 2-diabetes die optreedt vóór de leeftijd van 40 jaar wordt type 2-diabetes op jonge leeftijd (‘early onset diabetes') genoemd. Aanvankelijk wordt die vaak niet opgemerkt doordat er gedurende lange tijd geen symptomen optreden. Bij patiënten jonger dan 40 jaar wordt het bloedglucosegehalte bovendien minder systematisch gemeten. Die patiënten zullen voorts een groter deel van hun leven diabetes hebben. Type 2-diabetes op jonge leeftijd evolueert sneller naar diabetische complicaties en multimorbiditeit, verhoogt het cardiovasculaire risico en heeft een negatieve invloed op de levensverwachting. De prevalentie van type 2-diabetes op jonge leeftijd neemt sterk toe. Volgens verschillende studies bedraagt de prevalentie in tal van landen 10 % of meer en is die in de periode 1990-2021 met meer dan 10 % gestegen. Dat is grotendeels toe te schrijven aan moderne leefgewoontes en een aantal sociaaleconomische factoren. In rijke landen komt type 2-diabetes op jonge leeftijd verhoudingsgewijs vaker voor in achtergestelde bevolkingsgroepen met een laag inkomen.

Gezien de stijgende prevalentie van type 2-diabetes bij jonge mensen hebben de vorsers de eventuele rol van foetale programmering (en verschillende pre- en perinatale factoren) bij de pathogenese van type 2-diabetes op jonge leeftijd onderzocht. Ze hebben hun studie in juni 2025 gepubliceerd in de European Journal of Epidemiology⁽¹⁾.

Foetale (of prenatale) programmering is een relatief recent concept dat voor het eerst werd beschreven door David Barker, een Britse epidemioloog die de correlatie tussen een laag geboortegewicht en het risico op coronairlijden op volwassen leeftijd heeft onderzocht. Samengevat gaat het om de invloed tijdens de zwangerschap van verschillende factoren (stress, voeding, infectie enz.) op de ontwikkeling van essentiële organen en de correlatie tussen intra-uteriene afwijkingen en ziekten op volwassen leeftijd^(2,3).

Voor de evaluatie van sociaaldemografische factoren en de eerste levensstadia in samenhang met het ontstaan van type 2-diabetes op jonge leeftijd hebben Zweedse vorsers een cohortonderzoek uitgevoerd om gemeenschappelijke genetische of omgevingsfactoren op te sporen. Hun studie betreft 1 814 062 volwassenen die in Zweden werden geboren tussen 1983 en 2002 en die werden opgevolgd tot 2020. Ter informatie: Zweden telt 10 600 000 inwoners. Aan de hand van nationale registers hebben ze 3 505 patiënten met type 2-diabetes op jonge leeftijd (met diagnose tussen 19 en 39 jaar) geïdentificeerd. Uit diverse nationale registers hebben ze perinatale en sociaaldemografische gegevens verzameld.

Laag geboortegewicht of small for gestational age

Sociaaldemografische factoren die correleerden met type 2-diabetes op jonge leeftijd waren een lage scholingsgraad van de ouders, eenoudergezinnen en jonge ouders. Perinatale factoren die correleerden met een hogere incidentie van type 2-diabetes op jonge leeftijd waren een laag geboortegewicht (HR 2,38 bij een gewicht < 2 500 g en HR 1,43 bij een gewicht van 2 500-3 500 g in vergelijking met een geboortegewicht van 3 500-4 500 g), small for gestational age (HR 2,24), large for gestational age (HR 1,19), een zwaarlijvige moeder (HR 2,34), een moeder met diabetes (HR 1,59), roken (HR 1,59) en infectie tijdens de zwangerschap (HR 1,21).

In de subcohorte van broers en zussen correleerden enkel een laag geboortegewicht en small for gestational age significant met type 2-diabetes op jonge leeftijd.

De figuur in de studie (hier klikken) vat dat alles duidelijk samen.

Bronnen:

1. Amadou C, Wei Y, Tuomi T, et coll. Fetal programming of early-onset type 2 diabetes: a Swedish nationwide cohort and sibling analysis. Eur J Epidemiol. 2025 Jul. https://doi.org/10.1007/s10654-025-01261-6

2. Faa G, Fanos V, Manchia M, et coll. The fascinating theory of fetal programming of adult diseases: A review of the fundamentals of the Barker hypothesis. J Public Health Res. 2024 Mar. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38434579

3. Stevenson K, Lillycrop KA, Silver MJ. Fetal programming and epigenetics. Curr Opin Endocr Metab Res. 2020;13. https://doi.org/10.1016/j.coemr.2020.07.005

Om verder te gaan:

• Série The Lancet « Early-onset Diabetes » https://www.thelancet.com/series-do/early-onset-diabetes
• Luk A, et coll. Early-onset type 2 diabetes: the next major diabetes transition. The Lancet. 2025;405(10497):2313–2326. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00830-X/fulltext
• Misra S, et coll. Managing early-onset type 2 diabetes in the individual and at the population level. The Lancet. 2025;405(10497):2341–2354. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01067-0/fulltext
• Lim L-L, et coll. Understanding the drivers and consequences of early-onset type 2 diabetes. The Lancet. 2025;405(10497):2327–2340. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01012-8/fulltext

Fetal programming of early-onset type 2 diabetes: a Swedish nationwide cohort and sibling analysis
The fascinating theory of fetal programming of adult diseases: A review of the fundamentals of the Barker hypothesis
Fetal programming and epigenetics