Best of 2024 - “Vaccinatie tegen mazelen redt een aanzienlijk aantal kinderen van een uitzonderlijke complicatie” – professor Georges Casimir
BRUSSEL 23/12 - Het meest gelezen artikel van januari 2024. In de eerste tien maanden van 2023 liepen meer dan 30.000 mensen mazelen op in Europa, vergeleken met minder dan duizend gevallen in heel 2022, aldus de Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation, WHO) vorige week. De WHO maakt zich zorgen over de steeds lagere vaccinatiegraad tegen de ziekte. Wat zijn de voordelen van vaccinatie en de gevaren van niet vaccineren tegen mazelen? Antwoorden van professor Georges Casimir, kinderarts aan het HUB Erasme in Brussel en permanent secretaris van de Académie Royale de Médecine de Belgique (ARMB).
De toename van het aantal gevallen van mazelen in Europa, met ongeveer 21.000 ziekenhuisopnames en 5 sterfgevallen als gevolg van mazelen, houdt Dr. Hans Kluge, regionaal directeur van de WHO, de laatste tijd bezig. Deze cijfers, die nog niet het hele jaar 2023 beslaan en alleen betrekking hebben op gevallen die zijn gemeld door 40 van de 53 lidstaten in de regio Europa, die voor de WHO tot Centraal-Azië reikt, zijn inderdaad zeer zorgwekkend.
Sinds 2020 en de pandemie van het coronavirus is de vaccinatiegraad in Europa gedaald. Veel kinderen krijgen niet meer al hun vaccinaties, of zelfs helemaal geen vaccinaties, volgens de WHO. In totaal zijn meer dan 1,8 miljoen baby's in de regio tussen 2020 en 2022 niet gevaccineerd tegen mazelen.
In België is de situatie relatief stabiel, maar het aantal gevallen is toch gestegen, aldus Steven Van Gucht van Sciensano in het dagblad De Morgen: "Ik weet van een paar kleine epidemieën, maar over het algemeen is de situatie relatief rustig in ons land", zei hij. "In 2023 werden in België 52 gevallen van besmetting met mazelen gemeld. Dit was een sterke stijging ten opzichte van de acht gevallen in 2022. De ziekte circuleerde in het bijzonder in een asielcentrum en een school in Brussel in 2023. De grootste mazelenuitbraak vond plaats in Sint-Niklaas. Vijftien mensen werden besmet. [...]"
Wat zijn de voordelen van vaccinatie en de risico's van niet vaccineren tegen mazelen? Een interview met professor Georges Casimir.
"Het mazelenvaccin wordt gegeven in combinatie met andere vaccins," begint hij, "Het is een levend verzwakt vaccin, dat drie virussen bevat: mazelen, bof en rodehond. Aangeboren rodehond is in België volledig verdwenen dankzij dit vaccin. Het is niet ernstig om deze ziekte op te lopen, behalve voor zwangere vrouwen, want de foetus kan aangeboren afwijkingen krijgen tijdens het eerste trimester. Het is echt essentieel voor moeders om zich te laten vaccineren en het werkt heel goed in België. Er is echter altijd een risico, want als er minder gevaccineerd wordt, kan aangeboren mazelen weer de kop opsteken, ook al hebben we die gelukkig al lang niet meer gezien.
Voor de andere twee virussen, mazelen en bof, worden vaccinaties gegeven rond de leeftijd van 15 maanden. Waarom op deze leeftijd? Om de best mogelijke vaccinatiegraad te garanderen. De immuniteit van een kind varieert afhankelijk van het vaccinatiemiddel, wat betekent dat als we zoveel mogelijk kinderen goed willen zien reageren op het vaccin, we moeten wachten tot ze 15 maanden oud zijn."
"In ontwikkelingslanden, waar kinderen niet gevaccineerd zijn en in een zeer slechte lichamelijke conditie verkeren en ondervoed zijn, vooral wat betreft eiwitten en energie, is het risico op overlijden aanzienlijk als ze mazelen oplopen. In deze landen wordt bij voorkeur een eerste dosis eerder gegeven, ook al zijn dan niet alle kinderen door deze eerste dosis geïmmuniseerd. Vervolgens wordt een dosis herhaald als het kind 8 of 9 maanden oud is en daarna wordt nog een dosis gegeven, in de hoop het aantal sterfgevallen onder hyperfragiele kinderen te verminderen. Er wordt ook een boosterdosis gegeven rond de leeftijd van 11-12 jaar, om ze levenslang te beschermen", legt de kinderarts uit.
In België moet ook rekening worden gehouden met andere risicogroepen, zoals vluchtelingen en asielzoekers, omdat zij mogelijk niet gevaccineerd zijn en omdat zij zich waarschijnlijk in een kwetsbaardere voedings- en/of fysieke situatie bevinden dan anderen.
"Oorlog is ook een situatie waarin de vaccinatiegraad daalt. We kunnen ons voorstellen dat in verschillende delen van de wereld het aantal vaccinaties daalt omdat men ze niet toegediend krijgt. Deze vaccins moeten in een koelketen worden vervoerd en de landen zorgen ervoor dat deze vaccins veilig aankomen, soms midden in de rimboe, zodat ze effectief blijven", legt Pr Casimir uit. "Als de koudeketen wordt verbroken, is het vaccin niet meer effectief."
Sommige mensen vermijden vaccinatie uit angst voor bijwerkingen. Zijn er echte risico's verbonden aan dit vaccin?
"Er zijn heel weinig risico's verbonden aan mazelenvaccinatie", zegt hij. "Het is een verzwakt levend vaccin, dus de virussen leven en creëren een 'mini-ziekte'; je kunt 10 dagen later een beetje koorts hebben, maar het is niets ernstigs. Bovendien is de verhouding tussen de risico's en de voordelen van vaccinatie onbetwistbaar. Vaccinatie, dat bijzonder veilig is, kan één geval van vaccin-geassocieerde encefalitis per 1 miljoen vaccinaties veroorzaken, terwijl het vaccin zelf veel complicaties kan voorkomen," legt professor Casimir uit.
Bovendien, "door dit vaccin te geven, vaccineren we meer mensen dan wanneer we een dood virus zouden vaccineren. Het is een virus dat kan worden overgedragen, dus als je een kind vaccineert tegen mazelen, vaccineer je meer mensen; ouders hebben vaak een opleving van antilichamen, omdat het vaccinvirus breder wordt overgedragen in de bevolking", legt hij uit.
Wat zijn de risico's van niet vaccineren?
"De risico's houden verband met de complicaties van mazelen", legt de specialist uit. "Mazelen kan ernstig zijn in een staat van ondervoeding, maar ook bij gezonde kinderen en volwassenen is er een risico op neurologische schade zoals mazelenencefalitis wanneer de ziekte wordt opgelopen. Dit is een encefalitis die de neuronen, de grijze massa, aantast. En net als poliomyelitis vernietigt het neuronen. Er is één geval van vroege grijze encefalitis voor elke 1000 gevallen van mazelen", legt hij uit.
"Deze encefalitis kan de patiënt doden of nawerkingen geven als hij of zij niet sterft. En het risico op restverschijnselen is erg hoog. In sommige series is het risico 15-20% en in andere series in de literatuur is het 50%. De nawerkingen zijn hemiplegie, verlamming van armen of benen, doofheid of ernstige neurologische stoornissen die leiden tot zeer ernstige handicaps".
"Als we naar de bevolking van België kijken, hebben we ongeveer 120.000 geboortes per jaar", vervolgt de kinderarts. "En als we die niet vaccineren, hebben we volgens de statistieken één geval van mazelenencefalitis per 1.000 kinderen, wat betekent dat 120 kinderen mazelencefalitis zullen ontwikkelen, waarvan de helft met een risico op verlammingsverschijnselen. Op deze manier redden we een aanzienlijk aantal kinderen van een uitzonderlijke complicatie", benadrukt Prof. Casimir.
"Mazelen kan ook late encefalitis veroorzaken, die de witte stof aantast. Er zijn twee soorten: de subacute scleroserende encefalitis van Van Bogaert, die ernstig en vaak fataal is, en inclusie-encefalitis, die ook zeer ernstig is. Dit verhoogt het risico op neurologische schade in een laat stadium, hoewel deze laatste gevallen zeldzamer zijn."
Mazelen kan ook leiden tot andere complicaties, vervolgt professor Casimir: "Het kan leiden tot longontsteking door mazelen, een longontsteking veroorzaakt door het virus die uitzonderlijk ernstig is, en het kan meer fragiele personen treffen die een gewijzigde immuniteit hebben, zoals in het geval van kinderen met kanker, die een verminderde cellulaire immuniteit hebben om therapeutische redenen", legt hij uit.
"Bacteriële complicaties kunnen ook optreden bij mazelen, omdat het een ontstekingsziekte is. Vooral de neus is ontstoken, maar ook het strottenhoofd. Dit zijn de gebieden waar bacteriën zich gewoonlijk nestelen, wat kan leiden tot pneumokokkenpneumonie of staphylococcus aureus pneumonie. Sommige patiënten sterven aan infectieuze complicaties van mazelen, wat we superinfecties noemen", voegt prof. Casimir toe.
"Over het geheel genomen is het aantal complicaties aanzienlijk - of het nu gaat om primaire neurologische, secundaire neurologische dan wel primaire pulmonale complicaties of secundaire complicaties door bacteriële superinfectie - en kan het dodelijk zijn, ook voor volwassenen. En deze complicaties kunnen ook problemen veroorzaken bij patiënten die zich in een kwetsbare humanitaire situatie bevinden", concludeert Prof. Casimir.
