Varenicline als eerstelijnsbehandeling voor rookstop bij patiënten met diabetes type 2
Na de schrapping door het European Medicines Agency (EMA) van varenicline in 2021 en de geleidelijke herintroductie van dit rookstopmiddel met een nieuwe formule in 2025 in de EU (vanaf 1 juni in België) blijkt uit een Italiaanse meta-analyse dat dit middel als eerstelijnsbehandeling aan patiënten met diabetes type 2 kan worden aanbevolen. Het is niet alleen significant effectief, maar patiënten verdragen het ook goed, en uiteraard het best in combinatie met een aangepaste rookstopbegeleiding.
Patiënten met diabetes type 2 staan bloot aan heel wat mogelijke verwikkelingen en wie ook nog eens rookt, verhoogt zijn/haar risico op micro- en macrovasculaire complicaties. Stoppen met roken vermindert dit risico. Bij de algemene bevolking weten we dat rookstopbegeleiding in combinatie met farmacologische interventies zoals varenicline, bupropion, nicotinesubstitutietherapie (NRT) en cytisine de kansen op een succesvolle rookstop kunnen verhogen. Bij de populatie van patiënten met diabetes type 2 is hiernaar veel minder onderzoek gebeurd. Daarom besloot een team van Italiaanse experts om een systematische review, meta-analyse en GRADE-evaluatie uit te voeren om de werkzaamheid en veiligheid van farmacotherapie bij rookstop te onderzoeken. De inclusie omvatte 18 studies. Primaire eindpunten waren het continue abstinentiepercentage (CAR) op week 12, 24 en 52 en de ongewenste voorvallen.
Terug op de Belgische markt (en terugbetaald)
Op week 12 bleek uit de meta-analyse dat farmacotherapie het CAR significant verhoogde in vergelijking met de controlegroep. De gepoolde odds ratio bedroeg 4,17 (95% BI: 2,71-6,42, p < 0,0001) en gaf dus aan dat de kans op aanhoudende rookstop meer dan verviervoudigde tijdens deze kritieke vroege fase. Ten opzichte van controles lieten varenicline, bupropion en NRT een vergelijkbaar significant voordeel optekenen. Op week 24 liet de meta-analyse van CAR hetzelfde significant voordeel zien. De gepoolde odds ratio was 3,80 (95% BI: 2,52-5,72, p < 0,0001). Op week 52 toonde de meta-analyse aan dat varenicline significant effectiever was dan placebo. De odds ratio was 2,84 (95% BI: 1,41-5,69, p = 0,003), met een lage tot matige heterogenitieit. Wat ongewenste voorvallen betreft, was er een niet-statistische trend naar meer van deze events in de vareniclinegroep vergeleken met placebo (OR: 1,40, 95% BI: 0,98-1,98, p = 0,06).
Voor bupropion en NRT waren er geen gegevens beschikbaar. De uitvalpercentages als gevolg van ongewenste voorvallen in één studie waren vergelijkbaar: 4,0% in de vareniclinegroep versus 3,3% in de placebogroep. Volgens de Italiaanse auteurs suggereert dit dat varenicline over het algemeen aanvaardbaar bleef wat betreft verdraagbaarheid en therapietrouw in deze populatie van patiënten met diabetes type 2. Naar veranderingen in gewicht toe, werd er bij patiënten die succesvol met roken waren gestopt vergelijkbare gewichtstoenames gezien, zowel in de varenicline- als placebogroep. Gezien de significante werkzaamheid en aanvaardbare verdraagbaarheid van varenicline bij personen met diabetes type 2, kunnen zorgverstrekkers dit geneesmiddel aanbevelen als eerstelijnsfarmacotherapie bij rookstop bij gemotiveerde patiënten.
Idealiter is er ook sprake van een rookstopbegeleiding om de kansen op succes te verhogen. NRT en bupropion kregen van de auteurs een "matige aanbeveling", al moet er wel aan worden toegevoegd dat deze resultaten kwamen uit een enkele studie die was geïncludeerd in de meta-analyse. Verder was het team er ook van overtuigd dat langdurige follow-up en ondersteuning noodzakelijk blijven om herval te voorkomen na de initiële interventie.
De publicatie van de resultaten van dit Italiaanse onderzoek vallen haast quasi samen met de aankondiging van de minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke dat varenicline terug beschikbaar en terugbetaald zal zijn vanaf 1 juni 2025 op de Belgische markt.
Bron:
Pharmacological interventions for smoking cessation in Type 2 diabetes: A systematic review with meta-analysis and GRADE evaluation. Diabetes Res Clin Pract. 2025 Jun:224:112202. doi: 10.1016/j.diabres.2025.112202.
